Gökyüzü Gözlemlerine ve Amatör Astronomiye Yeni Başlayanlara Öneriler

Merhaba.

Benim için her şey çocukluğumdan beri merak ettiğim Saturn halkalarını artık bir kez olsun kendi gözlerimle görebilmek için ikinci el olarak 350 TL verip aldığım küçük Celestron Travel Scope teleskobuyla başladı. Gerçi almadan önce oldukça araştırma yapmıştım ama aldığımda bu araştırmalarda ne denli başarılı olduğumu açıkçası o halkaları küçük de olsa gözlerimle canlı olarak görmemle ortaya çıktı. Çünkü insan ne kadar araştırırsa araştırsın, netice olarak gözüyle ve gördükleriyle doğrulamayınca içinde hep bir şüphe oluyor.

Gerçekten de 2017 yazı başlayan bu merak, bu gökyüzü merakı, araştırmalarım sonucu seçtiğim bu teleskopla meyvesini verdi. Jupiter’in uydularını görmemle doruklarına ulaştı. Ancak aldığım ikinci el teleskobun İngilizcesi ‘mount’, Türkçesi ‘kundak’ olan tripod bağlantısının çok iptidai ve yetersiz oluşu yüzünden haksız yere teleskoptan soğudum ve daha fazlasını ister oldum. Ama o sırada teleskobu bir kez yere düşürdükten sonra içimde ayarları bozulmuş olabilir şüphesi de düşünce bu kez daha iyisini almak için elden çıkardım.

Aynı kişiden aldığım 2. teleskop ise hala markasını bir daha duymadığım, büyük ve daha profesyonel görünen bir aletti. Ancak aletin taşınması, kurulması ve o an çok acemisi olduğum ekvatoryal kundak konsepti, bu kez beni tümüyle büyük teleskop fikrinden uzaklaştırdı. 

İşte bu siteyi de, çalışmalarımı da sizinle yaşadıklarımın benim aşamalarımı yaşayanlara bir fikir vermesi açısından oluşturmaya karar verdim. Umarım işinize yarar.

MART 2019 GÜNCELLEME: Sevgili dostlar siteyi hemen hemen bitirme aşamasına gelmiştim ki dürbünün bana artık yeterli gelmediği konusunda emin olup ikinci el bir teleskop almayı başardım. Celestron NexStar 127 SLT marka ve modelindeki bu teleskobumla çok eğlenceli zamanlar geçiriyoruz. Bununla ilgili de sitede ayrı bir blog oluşturdum izlenimlerimi zaman zaman burada paylaşacağım.

Demek istediğim her ne kadar site dürbün tabanlı tamamlandıysa da neticede yazarınız pek fazla dayanamayıp teleskoba atladı bilginiz olsun 🙂

16 MAYIS 2019 2. GÜNCELLEME: Bugün itibariyle tüm Messier objelerinin sayfalarını ve açıklamalarını çevirmiş bulunuyorum ama onların üzerimde uyandırdığı merak halen sürüyor. Bu sebeple bu konuda bulduğum 2 adet ekstra kitabı okumak suretiyle her biri üstünde sürekli güncellemeler yapmaya devam edeceğim.

ŞUBAT 2020 3. GÜNCELLEME: Bu kez de Ağustos ayında Nexstar 127’nin bana yetersiz geldiğine karar verip sattım. Abimin yardımıyla Amerika’dan yandaki 8 inç Celestron Nexstar’ı getirttim. Valla bu zevk baya para harcatıyor ama yine de muhteşem bir 2020 yaz gözlemi hayal ediyorum. Daha yakından takip için sizi Facebook grubumuza davet ediyorum. Hepsini sizinle de paylaşacağım.

Gökyüzünüz hep açık olsun.

Teleskop İşi Zor!

Celestron Travel Scope 70

Evet, bir heves başladığım gözlem işine yaptığım onca araştırmanın doğru sonuç vermesiyle kolay taşınabilen Celestron Travel Scope 70 teleskobuyla başladım. Bu boyut ve kalitelerdeki teleskopları benim gibi ikinci el ucuz fiyata, hasarsız, temiz bulursanız kesinlikle tavsiye ederim. Hem fiyat performans karşılaştırmasında çok başarılılar hem de taşınabilir oluşu sadece ev içinde bile olsanız büyük kolaylık sağlıyor. Çok yer kaplamadığı için de ya kaldırmanız gerekmiyor ya da kaldırması problem olmuyor. Kendine konabilecek bir yer illa ki bulunuyor.

Adındaki gibi taşıma olayı teleskoplarda aslında çok önemli. Çünkü çoğumuz büyük şehirlerde yaşıyoruz ve büyük ışık kirliliği çekiyoruz. Bu yüzden toplanıp tatilde bile yanınızda şehir dışına götürülebilme şansı olan bu tarz küçük teleskopların çok iyi netice verdiğini ilk denememde gördüm. Zira daha sonra aldığım daha büyük ve hantal teleskobu, bırakın bir yere götürmek, ev içinde bile odadan odaya taşımak oldukça zahmetli bir işti.

Buna ilaveten teleskoplarla gökyüzünde bir cismi bulmak tecrübe kazanmadan oldukça zahmetli bir iş. Altazimuth denen istediğiniz yere çevireceğiniz kundaklarla bile gördüğünüz objeye odaklanmak bir zaman istiyor. Ekvatoryal kundaklarda bu tamamen artık bir eğitime dönüşüyor. Çünkü teleskobu artık sadece dünyanın dönüş ekseni doğrultusunda isimlerin takip edecek şekilde döndürebilyorsunuz.

Teleskop kundağı görseli
Ekvatoryal kundak – Equatorial mount örneği

Bu yüzden ben tercihimi bir teleskop almaktansa büyük bir dürbün alma yönünde kullandım. An itibariyle kullanma şansım olmadığından, bu kez bu tercihimin ne derece olumlu olduğu hakkında şüphelerim var. Ancak neticede bin liranın altında bir alet olduğu için halen bütçeye zarar verip insanı soğutabilecek rakamlar oluşmadı. Herkese dürbün tavsiye ediyor değilim ama uzaya meraklı olsun olmasın, herkesin elinin altında bir dürbün olması, iyi bir dürbün olması bana zaten şart gibi görünüyor.

En Büyük Sorun Işık Kirliliği

Işık kirliliği karşılaştırması görseli
Işık kirliliği olan yerin karanlıktaki hali kıyaslaması

Aslında herhangi bir uzay gözlem aletine ihtiyaç olmadığını şehirlerden çıkıp karanlık gökyüzüne kavuştuğunuzda anlayabiliyorsunuz. Uzay adeta bir karınca yuvası ve siz onu rahatça izleyebilmelisiniz. Bu ne yazık ki ışık kirliliği olan şehirlerde, yani şehir ışıklarının atmosfere çarpmasıyla oluşan pusun gökyüzü gözlemini çok büyük oranda engellemesinden oluşan bir durum. Ne yazık ki bunun kimi teleskop ve gözlem araçlarında bazı filtrelerle azaltılması söz konusu olsa bile gözümüz için böyle bir filtre bulunmuyor.

Bu sebeple uzaya ve gözleme ilgi duyan birinin ilk yapacağı şey kanımca bu yoğun ışık kaynaklarından olabildiğince uzaklaşması tavsiyesi olacak.

Bütün engelleri aştıktan belki de aşamadıktan sonra gökyüzü merakınıza başlangıçta tek bir şeye ihtiyacınız var, o da gözlerinize. Hiç bir şeyiniz olmasa bile internet üstünden edinebileceğiniz gökyüzü haritası ve bunun daha ileri şekli olan cep telefonu uygulamaları sayesinde artık gökyüzünde nerede ne olduğunu takip etmek çok kolaylaşıyor.

Bu işlem bize ilgileneceğimiz bir gök objesinin gökyüzünde hangi saatte hangi konumda olacağını veya olduğunu bilmemizi sağlıyor. Herhangi bir gezegen veya galaksiden bahsederken onun yerini bilerek bakmamıza imkan veriyor.

Ucuz Gözlem Aleti Seçeneklerimiz Neler?

Kendime tam da kışa girerken fotoğrafda gördüğünüz Meade 15×70 dürbünü aldım ancak tabi ki zamanlamanın yanlışlığından ötür henüz dişe dokunur bir gözlem gerçekleştiremedim. Bu yüzden şimdilik size üzerinde fazla tecrübe aktaramayacağım ama bunun yerine çok daha ucuz ve kolay bir çözüm önereceğim.

Bilinen gözlem cihazlarımız dürbün ve teleskoplar’a ilaveten artık internet sayesinde elimizde 3. bir seçenek daha bulunuyor: Online Teleskoplar: Slooh ve iTelescope.
iTelescope bana çok karışık, pahalı ve belki de gerçek astronomlar için bir site gibi geldiğinden, bu işe ilk başlayan meraklı kişiler için Slooh teleskoplarını kullanmalarını tavsiye ediyorum. Hem kullanımı çok basit hem de ucuz.

Slooh.com

Evet internet teknolojisi gözlem alanında da gelişmesini gösterdi, insanlara ister bedava üyelikle yapılan gözlemleri takip olsun, ister düşük ücretle bir kaç gözlem şansı olsun isterse biraz daha yüksek ücretle olsun internete bağlanabilen herkese dünyanın çeşitli yerlerindeki online teleskopları kullanabilme şansı verdi. Ben uzunca bir süredir Slooh.com sitesi teleskoplarını kullanıyorum ve gayet memnunum. 5 dolar gibi bir rakama ayda 5 kez Kanarya adalarında bulunan yarım metrelik, 432mmlik dahil 4 adete ilaveten 1 adet 60mm güneş gözlem teleskobu ve Şili’de bulunan 355mmlik 1 adet geniş görüşlü teleskop ile istediğiniz gökyüzü objesine çevirip o anki fotoğrafını elde etme imkanı elde edebiliyorsunuz. Teleskopların etrafları da kameralarla çevirili olduğu için kulenin kapağının açık veya kapalı olduğu bilgisi ile hava durumuna dair bilgileri alabiliyorsunuz. İsterseniz 25 dolar ödeyip istediğiniz zaman istediğiniz teleskobu uzaydaki istediğiniz bir objeye çevirebilme şansınız, bu konuda ilerlerseniz belki bir astroid, belki bir cüce gezegen keşfetme şansı bile bulabilirsiniz.

Peki bu işin farkı ve özelliği ne?

  • Teleskoplar ekvator ve Güney Amerikadaki gökyüzünün yıl boyu çoğunlukla açık olduğu yerlerde bulunuyor. Böylece bölgenizdeki kapalı havalardan etkilenmiyorsunuz.
  • Slooh teleskopları dağlarda oldukları için yine bulutlardan etkilenmeyip temiz ve açık hava koşullarından faydalanabiliyorsunuz. Böylece teleskop sırtlanıp dağlara çıkmanıza gerek kalmıyor.
  • Bu sayede aldığınız teleskopa elektronik kundak bağlama maliyetinden kurtuluyorsunuz ki bu gerçekten onları pahalı hale getiren unsurlardan biridir.
  • Aynı şekilde elinizdeki teleskopa bir de fotoğraf makinesi bağlama derdinden kurtuluyorsunuz, ki bu işin maliyet ve emek kısmını kat kat artıran bir astrofotoğraf alanına giriyor.
  • Teleskobunuzun başında sabahlama derdinden kurtulup, kışın soğuk havaya çıkmadan ve hatta gece boyu uyanık kalmadan, yazın sineklerle uğraşmadan istediğiniz gök isminin fotoğrafını belirtip yatıyorsunuz. Sabaha o objenin fotoğrafı fotoğraf klasörünüzde oluyor.
  • Eğer bedel ödemek istemiyorsanız başkalarının yaptıkları gözlemi takip edip fotoğraf alabiliyorsunuz.
  • Henüz bilmiyorsanız söyleyeyim, gözümüz gökyüzündeki gazların renklerini algılayamadığı için tüm teleskop görüntüleri gözle siyah beyaz görünür. Slooh sitesinin sistemi çok basit ölçekte de olsa yapılan gökyüzü çekimi üstünde renklendirme işlemi yapmaya çalışıyor. Yeterli olmasa da fiyat performans ve zaman açısından tatmin edecek sonuçlar alıyorsunuz. Çünkü normal şartlarda astrofotoğrafçılık çok emek isteyen bir iş, site sizin yerinize çok küçük ve basit ölçekte bu işlemi yapıyor.
  • Merakınız arttıysa 25 dolar ödeyerek istediğiniz gökyüzü cismini sabaha kadar inceleyebiliyorsunuz.

Slooh teleskoplarıyla çekilmiş bir kaç örnek fotoğraf

Bu özelliklerin bir kısmına dahi sahip bir teleskop edinmek bu fiyatlara neredeyse imkansız.

Haydi başlayalım…

Benim gibi ilk başlarda bilmeyenler için (ki hala daha çok yeniyim) ilk adım bazı belli başlı gök cisimlerinin yerlerini gözle bakarak öğrenmekle başlıyor. Orion takım yıldızı şekli itibariyle bunun için çok ideal. Bunun yanı sıra tabi ki kutup yıldızı ve Büyük Ayı takım yıldızları da çevrelerinde barındırdıkları pek çok gök objesiyle yerlerini tespit etmemizi sağlıyor. Siz de belki başka bir takım yıldızını seçerek kendinize başlangıç noktası seçebilirsiniz. Çıplak gözle olabildiğince çalışmak, ileride edineceğiniz gözlem aracınıza uyumununuz kolaylaştırıyor, bir gök objesinin yerini rahatça tespit edebiliyorsunuz.

Bir dürbün veya belki bir küçük teleskop edindiyseniz, muhtemelen ilk yapacağınız kolay bulunur görülür Saturn ve halkaları, Venüs, Jupiter ve uydularına bakarak Güneş Sistemi gezegenlerini incelemeye koyulacaksınız demektir.

Daha sonraki bir diğer şey de yıldızları bulmak. Tabii ki, yıldızlı bir gecede gökleri rastgele tarayabilir ve çok ilginç şeyler görebilirsiniz ama yakında böyle amaçsız bir uğraştan yorulacaksınız. Gözlemlerinizden gerçek bir zevk veya memnuniyet elde etmek için neye baktığınızı bilmelisiniz. Bu tür gözlemlerin yılın hangi zamanında başladığı gerçekten de hiç farketmez, ancak kolaylık sağlamak için baharda başlandığını varsayacağım. O zaman göklerin dönüşünü bir yıl boyunca takip edebiliriz, sonunda, yeterince gayretliyseniz, takımyıldızlar hakkında yeterli bilgi edinmiş olursunuz.

Bu yüzden size sitemiz ilk aşamada Messier objeleri üzerine odaklı olduğu için size gökyüzündeki Messier objeleri haritası vermekle başlayayım.

Messier Objelerinin gökyüzünde dağılımlarını gösteren beyaz harita üstündeki dağınık noktalar
Messier Objelerinin gökyüzündeki yerleri

Öneri!

Şahsen benim için fazla uzun sürmeyen bu aşamadan sonra, o zaman size ilk tavsiyem öncelikle Astronomik Tanımlar sayfamızdan veya başka kaynaklardan mutlaka
Parlaklık,
Kadir,
Görünen Parlaklık,
Sağaçık,
Dikaçık,
Yay Dakikası & Yay Saniyesi,
Parsek,
Işık Yılı

terimlerinin anlamlarını öğrenmenizdir. Bunları iyice öğrendikten sonra gerekli hallerde yine sitemizdeki özenle oluşturmaya devam ettiğim Astronomik Sözlükten bilmediğiniz kelimelerin anlamlarına bakmanızı öneririm.

Eğer buraya kadar her şey yolundaysa yapılacak ilk iş
Amatör Astronomi Hızlı Başlangıç Klavuzu yazımızı gözden geçirip gerekli bilgileri edinmek ardından
110 adet Messier Objesinin yazımızı okuyarak ön bilgi edinmek olmalı. Bundan sonra artık sizi büyük bir evrenin ilk basamakları bekliyor olacak.