Radyo Astronomi Üstüne Bir Facebook Cevabı

Radyo astronomi ile ilgili olarak Facebook grubumuzda sorulan bir soruya Reha Uslu’nun verdiği cevap kaybolmasın diye buraya işliyorum.

Radyo astronomi sadece alıcı donanımından ibaret değil. Hatta takip etmek istediğiniz donanıma uygun bir anten en pahalı ve hassas alıcı cihazınızdan çok daha öncelikli bir konu. 100 bin dolarlık bir çok hassas alıcınız da olsa iyi bir anteniniz yoksa alıcınız hiç bir işe yaramayacaktır. (İnsanın karanlıkta görmeye çalışması gibi.)

Bahsettiğiniz 40kHz-5GHz frekans aralığı çok geniş. Öncelikle hedeflerinizi belirlemenizi daha sonra da hedeflerinizin hangi frekans spectrumunda kaldığını belirlemenizi öneririm. Örneğin HF (0-30 MHz) alanında mı çalışmak istiyorsunuz, VHF (30-3000) mi UHF (3000 MHz-3GHz mi?)

(*) Eğer VLF çalışacaksanız çok uzun antenler veya sarmal karkaslardan oluşan VLF antenleri, 

(*) Jüpiter ve yaramaz oğlu IO manyetik fırtınalarını takip edecekseniz 18.1-20.1 MHz için dipol anten,

(*) Pulsar takibi yapacaksanız çok iyi hesaplanmış, eleman sayısı fazla YAGI antenler (Pulsarla başlamanızı önermem zira darbe izlerini (pulse) takip edemeyebilirsiniz).

(*) RTL-SDR ile 1.420 MHz Hidrojen hattını gözlemlemek istiyorsanız bunun için Horn antenler veya çanak anten ile düşük gürültülü bir (LNA) kullanabilirsiniz. ancak RTL-SDR lerle ilgili olarak belirtmek isterim ki SDR’niz USB tarzı RTL-SDR vb gibi stick bir ürün ise ısınma problemi yaşamanız ve buna bağlı olarak da frekans stabilitesi sorununuz olacağını hatırlatmak isterim. Ama bir SDRPlay, HAckRF One daha iyi olabilir. SDR’de üst sınır yok çok daha gelişmişleri var ancak oldukça tuzlu.Tabi tüm bunları şehir dışında olduğunuzu ve müstakil her türlü RF girişiminden uzak bir yerde yaptığınızı varsayarak yazıyorum.

Eğer apartman hayatında radyo astronomi konusuna girecekseniz saç baş yolacağınızdan emin olun. Uzay kısmı bir yana komşularla uğraşmak ayrı bir dert olacak. Bu adam kim? Bizi mi dinliyor acep? Ne yapacaksa uzayı kesin bir şeyler karıştırıyor…alışın şimdiden.Diğer bir konu ise ikinci ve daha önemli kısım. (Sizi tenzih ederim) Genelde bu konu çok ilginç ve herkes bir şeyler yapmak istiyor. Ancak sonrasına çoğunun bir cevabı yok. Diyelim ki donanım vs herşey tamam sinyal alındı. Sonrası? Veri izi bir şekilde görünecek. Ancak bu tür gözlemler kıyaslama veya bir çıkarım için vs. amacıyla genelde uzun gözlem periyotları. Verinin kaydedilmesi ayrı bir konu. Verinin alındıktan sonra incelenmesi ise başlıbasına bir konu. Bir çok yazılım Linux tabanlı ve big data çalışılması gerekecek. Verinin incelenmesi analizi (indirgeme) vs konularına ne kadar vakıfsınız şu an bilemediğim için daha fazla başınızı ağrıtmadan konuyu kapatayım. Ama veriyi analiz etmek donanım ve yazılım kurmaktan çok çok daha önemli. Yoksa örneğin bir VLF çalışmanızda “Wowww işte sinyal geliyor” diye havalara uçtuğunuzda aslında gördüğünüz sinyal üst kattaki komşunuzun çamaşır makinesinin ürettiği sinyal olabilir.

Evren gerçekten büyük Arecibo, FAST, DSN, NOrad radarları vs. yıllardır görünen evreni tararken amatör bir donanımla tabi ki evrenin her yerini tarayacağım diye yola çıkmıyorsunuz. Önemli olan başlamak. En azından sosyal ağda okumakla, arama motorlarından uzayla ilgili her şeyi sosyal medyaya taşıyıp paylaşmakla uygulamada ilerlenmeyeceğini fark edersiniz. “Oku oku oku oku yine oku, sadece oku” mantalitesinin dışına çıkıp sadece okumakla yetinmeden bir şeyler üretebilmek için çaba sarf etmek. Denemeler ilk başta doğru, eksik, yanlış, hatalı da olabilir. Cihazı da yakabilirsiniz, veriyi yanlış da analiz edebilirsiniz ama hepsi paha biçilmez bir tecrübedir. Kendinizi asla küçümsemeyin, olumsuz eleştirileri okuyun kendinize çıkarımlar yapın ama mutlaka yolunuza devam edin.Belki bir “Karl Guthe Jansky” gibi fizikçi olmayabilirsiniz/olmayabiliriz ama, 1930’lu yıllara nazaran elimizde çok daha fazla referans kaynak ve çok daha gelişmiş alıcı/anten sistemleri var. Bir fizikçi de bir elektronik mühendisi kadar spectruma hakim olamadığı gibi bir elektronik mühendisi de fizik konularında her şeye hakim olamaz. Ama radyo astronomi biraz ondan biraz da diğerinden multi disipliner bir çalışma içerir. Bu nedenle bir amatör olarak ne uluslararası hakemli dergilerde yazı yayınlamak gibi bir derdimiz var ne de bir ünvan peşindeyiz. Amatörlüğün güzel tarafı da bu. Keyf alıyorsanız eldekileri değerlendirin ve ben şunu istiyorum demekle başlayın. Bakalım, tartışalım, olurunu-olmazını ayrıştıralım. Ona göre devam ederiz. Kalın sağlıcakla.