Astrofotoğrafçılıkta Karanlık ve Düz Kare Çekimi Nasıl Yapılır?

Astronomide amatörce ilerleyenler gözlemlerin bir yerden sonra yeterli gelmediğini, insan gözünün karanlıkta renkleri ayırt etme gücünün olmadığını, daha da önemlisi uzaydaki pek çok nesnenin gözlerimizin algılayabileceğinden çok daha az ışık verdiğini öğreniyor ve fark ediyor.

Bundan sonraki aşama ise teleskoplara bağlanan fotoğraf makinelerinin, özel kameraların kullanımı olduğunu görüyorsunuz. Cihazlara uzun pozlamalar, yani objektiflerini uzun süre açık tutarak aynı noktadaki aynı nesneden daha çok ışık toplamasını sağlıyorsunuz. Zaten uzay gözlemlerinin büyük kısmının amacı aynı şeydir: Işık Toplamak.

Bu yolda ilerlemeye başladıktan sonra karşımıza bu kez sadece normal olarak objenin fotoğrafını uzun pozlama ile çekmek değil, oluşan görüntü üzerinde bilgisayar programları kullanarak yapılacak temizlik işlemlerinde gereken ekstra çekimler olduğunu görüyorsunuz. Çünkü makinalar uzun süre pozlama yaptıklarında topladıkları ışıklar onların ısınmasına böylece görüntü kirliliği oluşmasına neden oluyorlar. Bu kirliliği (ki buna İngilizceden çeviri olarak gürültü – noise da deniyor) telafi edebilmek için ekstra yapay çekimler eklememiz gerekiyor. Bunlar temel olarak: önce normal Aydınlık Kareler (Light), Karanlık kareler (Dark), Düz Kareler (Flat) ve Sıfır Kareler (Bias) deniyor. İlaveten bir de Karanlık Düz Kareler (Dark Flat) bulunuyor.

DSLR fotoğraf makinaları veya CCD kameraları, hatta cep telefonları kullanılarak yapılan teleskop çekimlerimizin içinde oluşacak bu ekstra görüntü kirliliklerini bu sözü edilen çekimlerin süzgecinden geçirerek net görüntüler elde edebiliyoruz.

Aydınlık kare dediğimiz normal çekiminiz ile ilgili detayları başka bir yazıda inceleriz. Karanlık kare denen ise çok basit. Aydınlık çekiminizin süresi, adedi ve ISO değeri ile aynı olacak şekilde yeniden ancak bu kez teleskop veya fotoğraf makinenizin lens kapağı kapatılarak yeniden çekim yapılması gerekiyor. Aslında ideal olanın her çekim için yeniden bu karanlık kareleri o anki ısı durumuna göre elde etmek ancak bazıları eski çekimlerden elde ettikleri karanlık kareleri yeni çekimleri için de kullanabiliyor.

Ve şimdi sıra geldi Düz Kare yani Flat Frame çekimlere.

Düz karelerin nasıl çekileceğini öğrenmek, derin gökyüzü astrofotografi meraklıları için önemli bir adımdır. Neye dikkat edeceğinizi öğrendikten sonra, hem DSLR hem de CCD kamera ile başarılı örnekler almak kolaydır.

Gerçekten de bu astro fotoğraf işine başladığım günlerde, canım varsın karanlık kareler olmasın, varsın düz kareler olmasın deyip sadece Aydınlık Kare dediğimiz normal fotoğraflar üstünde işlemler uygulamaya çalışıp, memnun edici olmayan sonuçlar elde ediyordum. Aslında ilk denemelerde insanlar elde ettikleri sonuçları da çok önemseyip bazen yetinebiliyorlar. İşte ben de biraz öyleydim. Ancak usta astrofotoğrafçıların çektikleri fotoğrafları gördükçe insan daha fazlasını istemeye başlıyor.

İşte o andan sonra artık karanlık karelerden sonra daha ilk denemede gördüm ki düz karelerin çekimi en az karanlık karelerin etkisi kadar önemliymiş. Derin gökyüzü fotoğraflarındaki düzensiz alan parlaması ve en önemlisi vinyet etkisini ortadan kaldıracak işlem için en gerekli araçmış.

Vinyet Etkisi Nedir?

Belki işin burasında Vinyet Etkisi dediğimiz konuya da değinmek gerekecek. Kullandığınız ekipmanların optik yapısı sonucu görüntüde aşağıdaki gibi parlak yuvarlak bir alan yaratıyor. İnternette yaptığım araştırmaya göre en iyi ekipmanlara sahip olsanız bile bunlar fotoğrafta böyle bir görüntü kirliliği yaratabiliyorlar.

Astro çekimlerdeki vinyet etkisi kıyaslama görseli.
Sol tarafta Vinyet Etkisine maruz kalmış görüntü ile sağdaki düzgün çekim görünüyor.
  • En Hızlı Düz Kare Çekimi

İşte bu ve bunun gibi olumsuz görüntü kirliliği etkilerinden arınmak için düz kare çekimlere ihtiyacımız var. Bunun için önerilen yöntem ise her ekipman için farklı olabilir. Genellikle kullanılan yöntemleri öğrenirseniz kendi ekipmanınız için kullanışlı bir şeklini oluşturabilirsiniz. Aşağıda anlatacağım yöntemlerde olduğu gibi lens/teleskobun üstünü beyaz bir tshirt ile kapatmak lens kapağının arasından sızacak bir ışığı engellemenizi sağlayacaktır.

  • Bilgisayar Ekranı Yöntemi

Bazıları normal çekimlerini bitirdikten hemen sonra kamerayı sökmeden ve odağı hareket ettirmeden teleskopu kundaktan çıkarıp temiz bir ışık kaynağına mesela uygun ışıktaki bir bilgisayar ekranına götürüp çekebiliyor.

  • Gün Işığı Yöntemi

Önerilen bir diğer yöntem ise benim aklıma ve mantığıma pek sığmıyor. Deniyor ki sabah erken saatte parlak gökyüzüne tutarak yapılacak bir çekim. Böyle bir durumda hem tüm ekipmanı gece boyu bulunduğu konumda tutmak zorundasınız, hem de zaten çekimleriniz yüzünden geç saatte yatmışsanız sabah erken saatte yeniden kalkıp onun düz karelerini çekmek zorunda kalacaksınız.

Yine fotoğrafta görüldüğü gibi teleskobumuzu her iki yöntemlede “Beyaz Tshirt” adı verilen yöntemi kullanıyor böylece beyaz ışığın lensin tamamına eşit şekilde yayılmasını sağlıyoruz. Bunun için yapmamız gerekenler şunlar:

  • Lens / teleskop kapağını açtıktan sonra, kumaşın / gömleği 2 kat olarak ana lens üstüne sıkıca gerip lastikle sabitleyin. Herhangi bir yerinde bir kıvrım veya buruşma olmadığından emin olun.
Düz kare çekim yöntemlerinden en sık ve akla yatkın olanı..
  • Karşısına koyacağınız bilgisayar veya tablet ekranına ise tam ekran olacak şekilde saf beyaz bir görüntü oluşturun. Photoshop’ta oluşturacağınız beyaz bir fon bu iş için yeterli olacaktır. Onu tam ekran yapın. Ekranın parlaklığını ise yaklaşık yarıya ayarlayın.
  • LCD ekranı veya beyaz ışık panelini lense yapıştırın. Hiç boşluk bırakmadan doğrudan lense doğru tutamıyorsanız, koyu renkli ve ışığı engelleyen bir bezle teleskobu ve ekranın üzerini kapatın veya karanlık bir odada çekim yapın, böylece teleskopun lensinden giren tek ışık kaynağı ekrandaki ışık olacaktır.

Ancak en dikkat edilecek nokta ekranın objektifi çok iyi şekilde kaplamış ve yanlarından hiç bir ışık kaçağının olmaması olacak. Herhangi bir ışık kaçağı çekeceğiniz kareleri bozacaktır.

Şahsen ben şimdilik 1 defaya mahsus olmak üzere bir sabah Güneş’in hemen altındaki bölgeyi hedefleyerek üstelik de üzerinde kabartmalar bulunan yani çok ideal olmayan beyaz bir pikeyi örterek çekimleri elde ettiğim halde istif sonuçlarından gayet memnun kaldım. İdeal değildi ama zaten size anlatırken bir yandan ben de öğreniyorum 🙂

Şimdi sıra istiflemeden önceki son kareleri elde etmekte.

Sıfır (Bias) Kareler

Çip okuma değerlerimizi eşitlemek için gereken kareler de Sıfır (Bias) Kareler deniyor. Bu kareleri elde etmek için deklanşör hızınızı maksimuma örneğin 1/4000’e getirip başka hiç bir ayarı değiştirmeden ve karanlık karede olduğu gibi lens kapağını çıkartmadan karanlık kare çekim adediniz kadar çekim yapmanız size en kolay yoldan bias kare çekiminizi sağlayacaktır.

Peki tamam ne şekilde ve nerede, nasıl yapacağımızı öğrendik. Ya fotoğraf makinamızın ayarları nasıl olacak? Şimdi ona bakalım.

Kamera Ayarları

Neyse ki DSLR makinalarla bu tarz kareleri çekmek için ideal bir mod var. Buna “AV” veya Diyafram Önceliği (Aperture Priority) modu deniyor. Bu ayarla doğru pozlama için deklanşör hızına cihazın otomatik karar vereceği anlamına geliyor.

Bu mod ile doğru parlaklık seviyesi ve eşit aydınlatılmış filtre (tişört gibi) ile deklanşöre basarak mükemmel bir düz kare elde edilecektir. Kameranıza ve teleskop yapılandırmanıza bağlı olarak, çektiğiniz düz karelerde dahi hafif bir vinyet etkisi ve hatta toz parçacıkları görmelisiniz.

Eğer yaptığınız çekimden bir şüphe duyuyorsanız, histogramına bir göz atın. Yandaki gibi bir histogram görüntünün iyi pozlandığını ve kamera sensöründen gelen toz parçacıklarını belirgin şekilde gösterir.

Peki Kaç Adet Çekilmeli?

AV modunda yapacağınız çekimler çok hızlı olacağı için 20 adet çekmenizde bir sakınca olmadığı gibi kendi Aydınlık çekimleriniz kadar da yapabilirsiniz. Ancak çektiğiniz karanlık kareler kadar da olabilir.

Tüm Aydınlık, Karanlık ve Düz kare çekimlerimizi yaptıktan sonra sıra artık onları Deep Sky Stacker veya Sequator programıyla istiflemeye geliyor. O işlemi de bu yazımızda okuyabilirsiniz.