Ne Kadar Uzağı Görebiliriz? – Derin Uzay Turu

Amatör astronomiye ilgi duyan birinin, teleskop satın aldıktan sonra en sık sorduğu ilk soru “Ekipmanımla ne kadar uzağı görebilirim?” olur. Cevabı teleskopun veya dürbünün boyutuna ve aynı zamanda gökyüzünün görüş şartlarına ne kadar karanlık bir yerde olduğu gibi diğer koşullara bağlıdır.

Şehirden uzak bir konumundan açıkça görülebilen uzak bir göksel nesne, ışık kirliliği yüzünden yakınlardaki kasaba ve şehirlerde zar zor görünebilir.

Gözlemi etkileyen diğer faktörler, gözlem yapanın görüş becerisi, teleskopunuzun optiklerinin kalitesi ve karanlık gökyüzü alanları arasındaki ince farklar gözlem kalitesini belirleyen konulardandır.

Dürbün ve teleskoplar aracılığıyla görülebilen, gittikçe her biri daha uzak olan derin gökyüzü nesnelerini bir araya getirdik.

Her bir nesne, belirttiğimizden daha büyük olmayan bir cihazda görüldüğü gibi, 10×50 bir dürbünden 16 inçlik bir teleskopla görülebilecek pratik bir mesafe sınırını temsil eder.

Hepsi orta kuzey enlemlerinden görülebilir ve belirtilen saatlerde gece yarısından önce görülebilir olurlar.

Uzak nesneler soluk olma eğilimindedir, ancak bu derin gökyüzü nesnelerini bulmak için teleskopunuzun sınırlarını zorlamanız sizi oldukça tatmin edici olabilir.

1. Orion Bulutsusu

Uzaklığı: 1,500 ışık yılı

Nedir?

Aynı zamanda M42 olarak da bilinen Orion Bulutsusu, içinde bulunan enerjik genç yıldızlar tarafından akkorlaşmak için ısıtılan bir toz ve gaz bulutu olan bir emisyon bulutsusudur.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Tek ihtiyacınız olan şey gözleriniz.

Büyük şehirlerin merkezinden biraz uzakta, Orion – Avcı yıldız kümesinin kılıcınındaki dört kadir parlaklığındaki bulutsuyu görebilirsiniz. Dürbünl gri bir sisin içine gömülü iki yıldız olan Theta 1 (θ1) ve Theta 2 (q2) Orionis’i gözler önüne serer.

4 inçlik bir reflektör, Theta 1’i bulutsunun kalbindeki Trapezyum adı verilen toplu dörtlü yıldızı ve etrafındaki 0,5° mesafede yer alan kıvrımlı ince bulutsu kanatları gösterir.

En uygun ne zaman gözlenir?

Orion – Avcı takım yıldızı Aralık ayından Mart ayına kadar rahatça gözlemlenebilir. En tepede olduğu zaman Şubat ayıdır.

Onu Nasıl bulacağım?

Orion’u bulmak çok kolaydır.

Takımyıldızının ortasındaki üç yıldız (Avcının Kemeri) dizisine bakın, sonra güneye Kılıcına doğru inip kuzeyden güneye doğru inen üç adet daha sönük yıldız çizgisini bulun.

Ortadaki sisli ‘yıldız’ M42 Orion – Avcı Bulutsusudur.

2. Çift Küme

Uzaklık: 7,000 ışık yılı

Nedir?

NGC 869 ve NGC 884 birlikte Çift Küme oluşturur.

Perseus takımyıldızında yan yana bulunan açık yıldız kümeleridir. Gökyüzünde 1°’den az yer işgal etmelerine rağmen, bu yıldız aileleri gerçek birer komşu değildirler. NGC869, yaklaşık 7.000 ışık yılı uzaklıkta bulunurken, NGC 884 ise birkaç yüz ışık yılı uzaklıktadır.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Beş kadir parlaklığındaki Çift Küme, çıplak gözle gözlem yapan pek çok şehir içi gözlemcisinin görüş alanının dışındadır. Ancak, 7×50 bir dürbünle bu derin gökyüzü ikilisini birkaç yıldızla iç içe geçmiş bitişik bir pus yığını olarak gösterir. Kümeler 4 inçlik bir teleskopta gerçekten göz kamaştırır.

En uygun ne zaman gözlenir?

Yaz sonunda kuzeydoğudaki Çifte Küme yükselişini araştırın. Sonbaharda ve kış aylarının çoğunda yüksekte tepede yer alır.

Nasıl bulacağım?

Çifte Kümeyi tespit etmek oldukça kolaydır, çünkü iyi bilinen “W” şeklindeki Cassiopeia – Kraliçe yıldız modelinin yanındadır. Aşağıda gösterildiği gibi, Eta (η) Persei’den üçüncü büyük Delta (δ) Cassiopeiae’ye kadar yolun üçte birinde bulunur.

Çift Küme'nin yeri

3. M13 Büyük Küresel Küme

M13 büyük küresel küme görseli

Uzaklık: 21,000 ışık yılı

Nedir?

Herkül takımyıldızındaki bu küresel küme, yoğun bir şekilde toplanmış, 17 yay dakika çapında oldukça büyük ve +5.8 parlaklığında, birkaç yüz bin antik yıldızdan oluşan oldukça parlak bir top şeklinde görülür.

Büyük Küme veya M13, kuzey gök küredeki en iyi küresel yıldız kümesi olarak kabul edilir.

Hangi ekipmanla görebilirim?

M13, çoğu dürbünle en yakın bahçeden dahi silik de olsa görülebilir.

10×50’lik bir çift dürbünle, ​​küçük, özelliksiz bir leke göreceksiniz Ancak M13’ün Çift Küme’nin uzaklığının üç katı mesafede olduğunu hatırlayın.

En parlak küme üyeleri 12 kadir parlaklığındadır ancak 4 inçlik bir teleskopla zar zor görülür.

Yine de, 90x’in üzerinde büyütme oranıyla, görüntü belirginleşir: tanecikli ışık küresi parlamaya başlar.

En uygun ne zaman gözlenir?

Büyük Küme, ilkbaharın sonlarından sonbaharın başlarına kadar görülebilir.

Nasıl bulacağım?

M13, Herkül takımyıldızının dört yıldız tarafından çizilen kutu benzeri bir şekli üzerinde bulunuyor.

Dürbününüz Zeta’dan (ζ) – Eta’ya (η) Herculis’e kadar olan mesafenin üçte ikilik kısmında bulanık bir nokta olarak gösterir.

4. M2

Uzaklık: 40,000 ışık yılı 

Nedir?

Herkül’deki M13 gibi, Kova’daki M2 de Galaksimizin etrafına dağılmış devasa bir küresel kümeden biridir.

Bu ikisini tespit edebiliyorsanız görüş alanınızı gökadamızın uzak sınırlarına kadar gayet iyi uzatmış olacaksınız.

Hangi ekipmanla görebilirim?

M2, M13’den daha küçüktür (16 yay dakikada) ve daha sönüktür (+6.6 parlaklık), bu nedenle şehirde gözlem yapanlar için dürbünle tespit edilemeyebilir. Yine de, 4 inçlik bir teleskopla görülebilir.

En parlak küme üyeleri yalnızca on üçüncü parlaklıkta olduğundan, en yüksek büyütme gücünde bile yıldızları çözülmeyen konsantre bir bloktur.

8 inçlik teleskoplar daha iyi sonuç verir, hafifçe eliptik bir yapı ortaya çıkarır ve orta tarafa doğru hafifçe parlaklığı gösterir.

En uygun ne zaman gözlenir?

Hanging just below the celestial equator, M2 is well placed from mid-summer to late autumn.

Göksel ekvatorun hemen altında bulunan M2, yaz ortasından sonbaharın sonlarına kadar kolay bir yerde bulunmaktadır.

Nasıl bulacağım?

M2, Pegasus’un altındaki Kova takımyıldızının kuzeyinde bulunur.

Beta (β) Aquarii’ye ulaşmak için Büyük Pegasus Karesi boyunca güneybatıya bir hat uzatın, ardından teleskobunuzu Beta’nın 4.25° kuzeyindeki M2’ye hedefleyin.

5. Andromeda Galaksisi

Uzaklık: 2.4 milyon ışık yılı

Nedir?

Andromeda Gökadası, M31, Samanyolu Gökadamıza en yakın büyük sarmal galaksidir.

+3.5 kadir parlaklığındaki ışığıyla, bu “yakın” gökada, karanlık bir kırsal bölgeden çıplak gözle kolayca görülebilen en uzak gökyüzü nesnesidir.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Bir banliyö bölgesinde M31’i tespit etmek için 4 inçlik bir teleskoba ihtiyacınız olacaktır ve ortası yoğun silik bir sisten fazlasını nadiren gösterir.

Şehirlerden uzakta yapılan bir gözlemde aynı teleskop tüm gökadayı ortaya çıkarır: parlak orta formu eliptiktir ve en az 2° uzanan uzun bir diske yayılır.

8 inçlik bir teleskop diskin bir tarafı keskin iki paralel toz şeridi gösterir.

Her iki teleskopta da Andromeda’nın eşlikçi galaksileri olan M32 ve NGC 205’i ortaya çıkartır.

En uygun ne zaman gözlenir?

M31 yaz sonundan kış ortasına kadar rahatça gözlenebilir.

Nasıl bulacağım?

Pegasus’un Büyük Meydanı boyunca kuzeydoğuya uzanan Beta (β), Mu (μ) ve Nu ()) Andromedae’den oluşan bir yıldız disizi çizgisini bulun. Aradığınız şey Nu’nun hemen altındadır.

Andromeda Gökadasının Yeri

6. M49

M49

Uzaklık: 72 milyon ışık yılı

Nedir?

M49, M31’in ötesine 30 katlık bir sıçramayı anlamına gelir.

Bu +8.4 kadir parlaklığındaki bir eliptik gökadadır ve Yerel Grubumuzun dışındaki en yakın gökada ailesi olan Başak Gökada Kümesinin en parlak üyesidir.

Hangi ekipmanla görebilirim?

M49’u şehir ışıklarından uzakta, 10×50 gücündeki bir dürbünle tespit edebilirsiniz.

Başak Kümesinde başka daha hafif lekeler görebilirsiniz.

Hepsi kabaca M49 kadar uzaktadırlar ve tümü oldukça karanlık alanda görülebilen nesneler olması açısından dürbünler açısından “mesafe sınırını” temsil ederler.

Bununla birlikte, yaklaşık 100x büyütmede 8 inçlik bir teleskopla, M49’u küçük, parlak bir göbeğe sahip olan 10 yay dakika genişliğinde oval bir leke olarak gösterir.

En uygun ne zaman gözlenir??

M49 ilkbaharın çoğunda görülebilen bir hedeftir.

Nasıl bulacağım?

Parlak yıldız Spica’dan kuzeybatıya, Gamma (γ) Virginis’e atlayın, ardından kuzeydoğuya Delta (δ) konumuna dönün.

Delta’dan 5° ileride altı kadir parlaklığında bir yıldız olan 31 Virginis’ e, ardından da 2.75°’lik batı-kuzeybatı yönündebenzer parlaklıktaki yıldıza atlayın. M49, o yıldızın 0,5 ° kuzeybatısındadır.

7. Koma Kümesi

Hubble’ın Gelişmiş Araştırma Kameraları, birkaç milyon ışık yılı boyunca uzanan Koma Kümesinin büyük bir bölümünü çekti. Küresel kümenin tamamı 20 milyon ışık yılı çapındadır ve binlerce gökada içerir. Koma Kümesinin orta kısmında yaşayan galaksilerin çoğu eliptik galaksilerdir. Bu özelliksiz “tüy yumakları”, soluk altın renginde kahverengidir ve eski yıldızların popülasyonlarını içerir. Koma Kümesinde hem cüce hem de dev eliptikler, bolca bulunur.

Uzaklık: 300 milyon ışık yılı

Nedir?

Bir sonraki adımımız olan Koma Kümesi, tam olarak Coma Berenices – Berenis’in Saçı Galaksi Kümesi veya Abell 1656 olarak bilinir.

Bu 4° çapındaki bulut, 300 milyon ışık yılı uzaklıkta yüzlerce galaksiyle doludur.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Koma Kümesinin en belirgin olanları, doğu-batıya sadece 8 yay dakika uzaklıkta hizalanmış olan NGC 4874 ve NGC 4889 galaksileridir. NGC 4889 +11.5 kadir parlaklığında ve yaklaşık 3×2 yay dakikası uzunluğundadır

NGC 4874 biraz daha küçüktür ve onun onda ikisi kadar bir parlaklığa sahiptir.

Bu çok uzaktaki nesneler, 90x büyütme oranına sahip 4 inçlik bir teleskopla insan gözünün görüş alanının sınırındaki hayali şekiller gibi görülürler. NGC 4874’ün hemen kuzeyindeki yedi kadir parlaklıktaki yıldızın parlaklığının bir yardımı olmaz!

En uygun ne zaman gözlenir??

Nisan ve Mayıs ayları Koma Kümesi için en iyi gözlem zamanıdır.

Nasıl bulacağım?

Koma Kümesi, Beta (β) dan 10° batısında bulunan Gamma (γ) Comae Berenices yıldızı arasındaki yolun dörtte birlik kısmında bulunur. Yukarda bahsettiğimiz +7.0 kadir parlaklığındaki yıldız galaksileri bulmak için uygun bir atlama taşıdır.

8. Herkül Galaksi Kümesi

VLT Gözlem Teleskopu (VST) ile çekilen bu yeni görüntü, genç Herkül galaksi kümesindeki çok çeşitli etkileşimli galaksileri gösteriyor. Resmin keskinliği ve yakalanan nesnelerin sayısı (tam kare derece boyunca) üç saate yakın bir sürede yapılan gözlemler VST’nin ve OmegaCAM kamerasının yakın evreni keşfetme gücünü gösterir. Bu resim kırpılmıştır ve VST tüm görüş alanını kapsamıyor.

Uzaklık: 500 milyon ışık yılı

Nedir?

Herkül Gökada Kümesi, ya da Abell 2151, devasa Herkül Üstkümesinin merkezinde yer alır.

En az yarım milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan bir kümeyi görmek zor ama önemli bir başarıdır.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Küme 1° çapında bir gökyüzü bölümünü kaplar.

Bir düzine soluk NGC galaksilerine ilaveten, Abell 2151’in 20 yay dakika genişliğindeki alana sıkışmış durumda bulunan bir çok başka galaksi yer alır.

10 inçlik bir teleskopun yüksek görüş yeteneği sayesinde, en iyi gecelerde, en parlak iki veya üç tanesi (hiçbiri 14 kadir parlaklıktan fazla değildir) görülebilir.

En uygun ne zaman gözlenir?

Abell 2151 Gökyüzünde yükseldiği Mayıs sonu ile Ağustos başına kadar gözlenebilir. 

Nasıl bulacağım?

Keystone asterizminin güneybatı köşesindeki Zeta (ζ) 40 Herculis yıldızından güneydeki Beta’ya (β) Kornephoros’a (Rutilicus) doğru ilerleyin.

Şimdi oradan Gama (γ) Nasak Shamiya III yıldızına gelip güneybatısındaki Kappa (κ) Marsic (Marfik)’ ya doğru eğik bir yol izleyin.

Batıya doğru sert şekilde 1.75° dönün, bu sizi 5 Herculis yıldızına götürür.

Sadece 37 yay dakika mesafede yedi kadir parlaklığındaki bu yıldız sizin kümeye giriş noktanızdır.

Koma Kümesinin yeri

9. 3C 273

Uzaklık: 2 milyar ışık yılı 

Nedir?

3C 273, gökyüzündeki en parlak “yarı yıldız” objesi veya kuasardır.

Kompakt ve son derece enerjik olan kuasarların galaksilerin merkezlerinde aktif olan süper kütleli kara deliklerin belirtisi olduğuna inanılıyor.

Kuasarlar ayrıca inanılmaz derecede uzaktırlar. Batı Başak takımyıldızında bulunan 3C 273, çoğu amatörün görebileceği en uzak noktayı temsil eder.

Hangi ekipmanla görebilirim?

Karanlık bir gecede 3C 273, 10 inçlik bir teleskopla mavimsi olarak, +12.8 kadir parlaklığında bir yıldız olarak görülür. Eğer teleskobunuzla Pluto’yu görebiliyorsanız, kuasarı da yakalayabilmelisiniz.

En uygun ne zaman gözlenir?

Bu sönük kuasar sadece açık bir ilk bahar gecesi gözlenebilir. 

Nasıl bulacağım?

Aradığınız maden Gamma (γ) Porrima, Eta (η) Zaniah ve 16 Virginis tarafından oluşturulmuş bir üçgenin parçasıdır.

16 Virginis’ten Gamma’ya giden yolun dörtte birinde yedi kadir parlaklığında büyük bir yıldız arayın.

Kuasar, bu yedi parlaklığındaki yıldızının doğusunda 38 yay dakika mesafededir. 3C 273 yıldız gibi gözükür ve bu yüzden etrafındaki soluk yıldızlardan ayırt etmeyi zorlaştırır.

Tanımlamak için, yıldızları 13 kadir parlaklığa kadar düşük gösteren bir grafiğe ihtiyacınız olacak.

3C 273'ün yeri
3C 273’ün yeri

Keiron Allen 28 Ağustos 2019

Sky At Night dergisinden çevirilmiştir.