Derin Gökyüzü Astronomisi: Acemi Kılavuzu

 Katrin Raynor Evans 19 Ağustos, 2019

Uzak kozmosun soluk objelerini görmek isteyen, bu meraka yeni başlayanlar için bir rehber.

Bir merak hissi: karanlık gökyüzü olan bölgelerden, Samanyolu, Orion Bulutsusu ve Ülker ve Hyades gibi yıldız kümeleri dahil olmak üzere çıplak gözle bile çok sayıda derin gökyüzü nesnesi görülebilir. Foto: Mixetto / iStock / Getty Images

Bir bulutsu veya yıldız kümesi görebilmeyi çok istiyorsanız, nereden başlayacağınızı öğrenmek ister misiniz? Bu soluk derin gökyüzü nesnelerini gözlemlemek düşündüğünüz kadar zor değildir. Bunları bahçenizin veya bölgenizde bulunan veya erişebildiğiniz karanlık gökyüzü alanlarında rahatça görüntüleyebilirsiniz ve böylece en son model bir ekipmana servet harcamanıza gerek kalmaz. Yazının devamında belli başlı bazı objeleri nasıl görebileceğiniz anlatacağız.

Derin gökyüzü nesneleri, Güneş Sistemimizin dışında olan ve galaksileri, bulutsuları ve kümeleri içeren astronomik bir nesnelerdir.

Bir kere Andromeda’dan Orion’a ulaşabildiğinizde, derin gökyüzü hedeflerinin ilk anda düşündüğünüz kadar zor olmadığını göreceksiniz.

Sizi iyi yönlendirecek bir kitap veya yıldız haritası almaya ya da gökyüzünde dolaşmanıza yardımcı olması için cep telefonunuza bir uygulamayı indirmeniz size yardımcı olur.

Nesneleri yakınlarındaki bariz özellikler taşıyan ‘bir yıldız’dan diğerine atlayarak’ bulabilirsiniz, bu yüzden takımyıldızları öğrenmek size çok yardımcı olacaktır.

Facebook’da bulacağınız Astronomi gruplarındaki tecrübeli kişilere danışırsanız sizlere yardımcı olacaklardır.

Bu topluluklar sıklıkla kendi ekipmanınız olmasa bile katılabileceğiniz gözlem etkinlikleri düzenlerler.

Gökbilimciler, yeteneklerinizi veya tercihinizi gözetmeksizin, gece gökyüzünden en iyi şekilde yararlanabilmeleri için bilgilerini ve pratik ipuçlarını ve ipuçlarını paylaşmayı severler.

Derin gökyüzünü görme arayışınızdaki en sınırlayıcı faktör muhtemelen her astronomun önünde engel yaratan ışık kirliliğidir.

Bakacağınız yer ne kadar karanlık olursa o kadar soluk nesne görebilirsiniz, bu yüzden gidebileceğiniz en karanlık yerlerde gözlem yapmaya çalışın.

Ancak unutmayın, bütün ışık kirlilikleri insan yapımı değildir.

Dolunay, gökteki en parlak nesneleri bile görülmez hale getirebilir, bu nedenle bir gözlem oturumu planlarken ay döngüsünü göz önünde bulundurun.

Dolunay’ın yarattığı ışık kirliliği etkisini hafife almayın.
Foto: HADI ZAHER / istock / getty görüntüleri

Ayrıca yılın hangi zamanı olduğunu da göz önünde bulundurmanız gerekir.

Dünyanın dönüşü ve Güneş’in etrafındaki yıllık yolculuğu, kış aylarında gözlemlediğiniz şeylerin yaz boyunca görünmeyeceği anlamına gelecektir.

Örneğin, Orion Bulutsusu sadece Kuzey Yarımküre’de Eylül ayından Şubat ayına kadar bize görünür.

Geceyi gözlemlerken, karanlığa uyum sağlaması için gözlerinize zaman tanıyın.

Kırmızı bir el feneri edinin veya fenerinizi kırmızı bir jelatin ile kaplayın. Böylece yıldız tablonuza bakabilir, yanınızda götürdüğünüz eşyaları da gözlerinizi rahatsız etmeden karanlıkta bulabilirsiniz.

Çok soluk objeleri en iyi şekilde fark edebilmek için, onlara doğrudan bakmayıp, loşluğa daha duyarlı olan göz retinasının çevresini kullanacağınız, ‘başka yöne bakma – göz ucuyla bakma’ tekniğini kullanın.

Bu arada şunu unutmayın ki, teleskopla bile baksanız göreceğiniz görüntüler kitap ve dergilerdeki parlak görüntüler gibi görülmeyecektir.

Onlar uzun pozlamalar ve kapsamlı post prodüksiyon işlemlerinden geçirilerek yaratılmıştır.

Baktıklarımız gece size soluk, bulanık veya sisli şekiller olarak görünecekler.

Hevesiniz kırılmasın; binlerce ışık yılı uzakta bulunan bir bulutsuyu veya yıldız kümesini bulma ve onu kendi gözlerinizle görmek gerçekten heyecan verici ve kalıcı bir izlenim bırakacaktır.

Gözlemlerinizi bir günlük defterine kaydederek veya eskiz yaparak bu hatıraların korunmasına yardımcı olabilirsiniz.

Derin gökyüzü nesnelerini görüntülemek için gözlerinizi kullanma

Bu imkansız gelebilir ama değildir. Gözlem seçenekleriniz kısıtlı olur ve bu yüzden karanlık bir yere gitmeniz gerekebilir, ancak bu yapılabilir.

Nesne ne kadar parlak ve gökyüzü o kadar karanlık olursa, nesne o kadar iyi görünür.

Andromeda Gökadası (katalog numarası M31 ) ve açık yıldız kümesi Pleiades – Ülker M45, çıplak gözle en gözlenen derin gökyüzü nesneleridir.

İlki en iyi şekilde ışık kirliliğinden uzakta gözlemlenir, ancak Pleiades – Ülker şehirlerde bile görülebilir; altı ila sekiz adet parlak yıldız ile oluşan bulanık bir yama görebilirsiniz.

Diğer hedefler Arı Kovanı Kümesi, M44 ve Hyades’dir.

Dürbünler, birçok derin gökyüzü nesnesindeki şaşırtıcı ayrıntıları ortaya çıkarabilir. Foto: Jon Hicks

Derin gökyüzü nesnelerini görüntülemek için dürbün kullanma

Dürbünler ucuzdur, bu yüzden teleskop almayı düşünmeden önce iyi bir başlangıç ​​noktası olurlar ve görebileceklerinizin listesini de genişletirler.

Dürbün ile derin gökyüzü nesnelerini bulmak, daha geniş bir görüş alanına sahip olduklarından, ilk önce onları teleskopla bulmaya çalışmaktan daha kolay olacaktır.

Pleiades, Melotte 111, Melotte 186 ve Hydra’nın başı gibi hedefler dürbünlere teleskoplardan çok daha uygundur.

Ülker yıldız kümesi Pleiades’e bakmak sizi büyüleyecektir.

Küçük, kompakt 10 × 30 dürbünler bile daha sönük yıldızları ortaya çıkarır ve yıldız sayısını büyük ölçüde arttırır.

Bode Gökadası, M81, dürbün kullanıcıları için popüler bir hedeftir. Ayrıca, kuzeyindeki M82 Puro Gökadası’nı da yakalayabilirsiniz.

Bu galaksiler en iyi 15×70 ve üstü gibi daha büyük dürbünlerle izlenir, ancak dürbün merceği büyüdükçe daha ağır olurlar ve bir tripod gerektirebilirler.

Derin gökyüzü nesnelerini görüntülemek için teleskop kullanma

Bir beklentiye hemen cevap vermek için söyleyelim ki teleskopla gazete, dergi ve televizyonda gördüğünüz gökada görüntülerini göremezsiniz. Onlar uzun süreli istif denen yöntemlerle elde edilmiş üzerinde oynanmış görüntülerdir, yani aşağıda soldaki fotoğrafı beklemeyin en çok sağdaki ile karşılaşırsınız.

Soldaki Andromeda görüntüsünü bekleyenler en çok sağdaki görüntü ile karşılaşırlar. Ancak fotoğraf veya kameralarla uzun pozlamalı işlemlerden sonra soldaki görüntüye yaklaşabilirsiniz.

Birçok derin gökyüzü nesnesi için, hafif bir bulanıklıktan biraz fazlasını görmek için çapı en az 6 inç olan bir teleskoba ihtiyacınız olacaktır. Ama bu sizi yıldırmasın.

Yüksek teknolojiye sahip ekipman olmadan derin gökyüzü gözlemlemenin sınırı olmasına rağmen, oradaki yüzlerce nesneden birini seçip gözlemlerken hayal kırıklığına uğramayacaksınız.

Seçtiğiniz nesneleri gözleyip işaretlerken aralarda karşınıza çıkacak uydular ve göktaşlarına rastlamak her zaman büyük bir zevktir.

Eğer karanlık bir gecedeyseniz Samanyolu’na bakın; yaşadığımız gökadanın bir parçasını incelemek çok hoş bir şey!

Gözle gözleme uygun altı derin uzay nesnesi

Gökyüzünde önümüze açılan bütün evrendeki en büyük sorun nereye bakacağınıza karar vermektir, bu yüzden burada görsel olarak görebileceğiniz en iyi derin gökyüzü nesnelerini sizin için öneriyoruz. Aşağıdaki grafik onları bulmanıza yardımcı olacaktır.

Pleiades – Ülker, M45

Gece gökyüzünde kolayca bulunan fantastik bir açık yıldız kümesi. Genellikle Yedi Kızkardeşler olarak bilinen bu ışıltılı küme, son 100 milyon yıl içinde oluşan sıcak mavi yıldızları içerir.

Yeri: Toros takımyıldızında bulunan Kızıl Yıldız Aldebaran’ın yerini bulmak için Orion’dan yıldız atlatmaları yaparak Aldebaran’dan ileride bu bulanık yıldız kümesini bulabilirsiniz.

Zamanı: Kasım-Şubat. (Ağustos ayın sonu sabah 3’den itibaren gözlenebilir.)

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk: Kolay

Orion Bulutsusu, M42

Dünyadan 1500 ışık yılı uzakta toz ve gazdan oluşan dev bir yıldız kreşi. Merkezinde, Orion Trapezium’u bulunur, dört yıldız bu bulutsuyu şekillendirir.

Hubble Uzay Teleskobu tarafından görüntülenen Orion Bulutsusu. Foto: NASA, ESA, M. Robberto (Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü / ESA) ve Hubble Uzay Teleskopu Orion Treasury Proje Ekibi

Yeri: Orion takımyıldızının bulunduğu yer, Orion’un Kemerinin altındadır. Bu kış gökyüzündeki en belirgin takımyıldızlardan biridir. Bulutsu, Orion Kılıcı içinde bulunabilir.

Zamanı: Ocak (Ağustos ayın sonu sabah 3’den itibaren gözlenebilir.)

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk: Kolay

Büyük Küresel Küme, M13

Büyük çekim kuvveti ile sıkıca bağlanmış ve galaktik bir çekirdeğin yörüngesinde bulunan 1 milyar yıldızdan oluşur. Milyarlarca yıllık, M13 neredeyse evren kadar eskidir.

M13 küresel yıldız kümesi

Yeri: Herkül’ün takımyıldızındadır. M13, Herkül’ün vücudunu oluşturan dört parlak yıldızdan üst ve alt sağ yıldızların arasında bulunur.

Zamanı: Mayıs-Temmuz

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk: Orta derece zorlukta

Andromeda Gökadası, M31

Dünyadan 2.5 milyon ışıkyılı uzakta güzel bir sarmal gökadadır. Kuzey yarımküreden görülen Samanyolu merkezine en yakın gökadadır ve merkezindekide kara deliğe uzaklık ile çapı 220.000 ışık yılıdır.

Andromeda Gökadası, M31. En yakın galaktik komşumuz olmasına rağmen, yıldızları teleskopla çözülebilir ve bize evrenin genişliğini gösterir. Fotoğraf: NASA / JPL-Caltech

Yeri: Andromeda takımyıldızı içinde bulunur. Kraliçe – Cassiopeia takımyıldızı kullanarak bulunabilir. Çıplak gözle hafif, oval bulanık bir leke gibi görünüyor.

Zamanı: Temmuz – Kasım

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk Orta derece

Bodes Gökadası, M81

Bu büyük, parlak gökada, amatörler için popüler bir duraktır. Yıldızlararası tozdan oluşan spiral kolları yıldız oluşum bölgelerini oluşturur. Puro Gökadası yakınında bulunan M82, çok yüksek bir oranda yeni yıldızlar üretmekle meşguldür.

Hubble Uzay Teleskobu tarafından görünen Bode Gökadası.
Foto: NASA, ESA ve Hubble Miras Takımı (STScI / AURA). Teşekkür: A. Zezas ve J. Huchra (Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi)

Yeri: Büyük Kepçe – Büyük Ayı takımyıldızında bir asterizm. M81’i bulmak için sağ yıldızdan kısa bir hayali çapraz çizgi çizin.

Zamanı: Mart-Mayıs

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk Orta

Dambıl Gezegenimsi Bulutsu, M27

M27, yaklaşık 1.200 ışık yılı uzakta bulunan gezegenimsi bir bulutsudur. İsmine rağmen, bulutsunun gezegenlerle hiçbir ilgisi yoktur ve bunun yerine dış katmanlarını fırlatan ölen bir yıldız tarafından yaratılmıştır.

Belki de en ünlü gezegenimsi bulutsusu: Dumbbell Nebula. Bu görüntü 1998’de VLT tarafından da elde edildi. Şeklinden, bu bulutsuların ‘gezegenimsi’ ismini nasıl aldıklarını anlamak kolaydır.

Foto: ESO

Yeri: Kuğu takımyıldızının ucundaki gaga Albireo’dan +4.58 parlaklığındaki 13 Vulpeculae’ya çekilen hattın dörtte birlik bir bölümünde Bulutsuyu bulabilirsiniz.

Zamanı: Haziran-Ekim

Neyle gözlenir: Çıplak göz veya dürbün ile gözlemlenebilir.

Zorluk Orta derecede

Yazının orijinali https://www.skyatnightmagazine.com/advice/skills/deep-sky-astronomy-beginners-guide/