M102 Merceksi Gökada

M102 Gökadası muhtemelen bir hata sonucu kaydoldu. Messier büyük bir ihtimalle M101’i iki kere keşfetti ve bugün bizim M102 olarak kabul ettiğimiz gökadasını hiç görmedi. Ayrıca NGC 5866 olarak da bilinen geniş kenarı dönük merceksi gökadanın, büyük teleskoplarla karanlı gece gözlemlerinde ince kara hatları görülebilir. Küçük teleskoplar merkeze doğru parlaklaşan uzunlamasına parıltısını ortaya çıkartır. M102 NGC 5866 grubu olarak bilinen geniş bir gökada grubunun en parlak üyesidir.

Hubble’dan M102 fotoğrafı.

Hubble’ın net fotoğrafı, İğ gökadası (Spindle) olarak da bilinen M102’yi iki yarıya bölen net bir toz şeridi ortaya koyuyor. M102’nin bu uçtan uca görünümü gökadanın yapısını ortaya koyar: parlak bir çekirdeği çevreleyen ince, kırmızımsı bir çıkıntı, toz yoluna paralel uzanan mavi yıldız diski ve şeffaf bir dış hale.

M102’nin toz şeridi, yıldız ışığı diskine kıyasla biraz eğridir. Bu eğrilik, gökadanın uzak geçmişte yaşadığı bir gelgit çekimi dolayısıyla olabileceğini gösteriyor. M102, küçük bir gökada kümesinin en büyük üyesi olduğu için bu bozulmalar muhtemelen yakınlardaki bir gökada etkileşime girmesi neticesidir.

Diskten dışarıya, gökadanın iç kabuğuna ve iç halesine kadar uzanan kimi soluk, incecik toz izleri görülebilir. Dış hale, her biri yaklaşık bir milyon yıldızın çekimine bağlı çok sayıda küresel yıldız kümesi ile sonlanmıştır. M102’nin halesinde görülen gökadalar milyonlardan ışık yılından milyarlarca ışık yılı uzaklığa kadar uzanarak arka planda görülür.

Fransız bir gökbilimci ve Charles Messier’in meslektaşı olan Pierre Méchain 1781’de İğ gökadasını keşfetti – aynı yıl, sekiz kuyruklu yıldızının ilk ikisini keşfetti. M102, Dünya’dan 44 milyon ışık yılı uzaklıkta, Ejderha takımyıldızında yer almaktadır ve görünür parlaklığı 10.7’kadirdir. Küçük bir teleskopla gözlenebilir ve en kolay Temmuz ayında tespit edilir.

M102, Dünya’dan 50 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve, yaklaşık 60.000 ışık yılı doğrusal bir uzantıya karşılık gelen, 4.7 ila 1.9 yay dakikalık görünen bir gökyüzü alanı kaplar. Dürbünle görmek çok zordur, ancak iyi koşullarda ince, bulanık bir yama gibi gösteren küçük teleskoplarda kolayca görülebilir.

4 inçlik teleskoplar daha parlak bir göbeğe sahip parlak bir eliptik bulanık yama gösterirken, 6 inçlik ve 8 inçlik aletler bir ışık halini ve gökadanın karanlık toz şeridinin ipuçlarını gösterir. Daha büyük teleskoplar, gökadanın iyi tanımlanmış aydınlık merkezini ve yapısının daha fazla ayrıntılarını gösterir.

M102’nin yeri. Méchain her ne kadar yerini Omicron Bootis diye yazdıysa da doğrusu Theta Bootis olacaktı.

M102, Ejderha takımyıldızının güneyindeki Büyük Kepçe’nin doğusunda bulunabilir. Büyük Kepçenin sapının ucunu gösteren yıldız Alkaid, Eta Ursae Majoris yönünde, 3.3 derece, kırmızı dev yıldız Iota Draconis’in (Edasich) 4 derece güneybatısında bulunur. M102’yi gözlemlemek için yılın en iyi zamanı bahar mevsimidir. 35N enlemin kuzeyindeki gözlemciler yıl boyunca gökadayı, kutupsal olduğu ve hiçbir zaman ufkun altına girmediği için görebilirler.

İğ gökadasının 100 milyar yıldız içerdiği tahmin edilmektedir. Dünya’dan görünen toz diski bu tür bir gökada için çok sıra dışıdır. Merceksi gökadalar tipik olarak sadece merkezi bölgeye yakın toz bulutuna sahiptir ve bu toz bulutları, galaktik çıkıntıların ışığını takip eder.

M102’deki toz diski ise bir halka yapısı içeriyor olabilir, ancak yapının şeklinin belirlemesi zordur, çünkü gökada yandan görülmektedir. Gökada merceksi bir galaksi olarak yanlış tanımlanmış olsa da ve aslında toz diskini daha bilinir hale getirecek bir sarmal da olabilir.

M102 bizden 672 km/s’de uzaklaşmaktadır. Gökadanın merkezi toz şeridi hafif çarpık görünüyor, bu da M102’nin uzak geçmişte başka bir gökada ile etkileşime girdiğini gösteriyor.

İğ Gökadası, yakınlardaki NGC 5907, NGC 5879, NGC 5870, NGC 5866A ve NGC 5866B, UGC 9776 ve PGC 54577’yi de içeren küçük bir gökada grubu olan NGC 5866 Grubu veya M102 Grubu’nun en parlak üyelerinden biridir. Nispeten parlak olan NGC 5905 / NGC 5908 çifti ve NGC 5862, NGC 5867, NGC 5874, NGC 5876 ve IC 1099 galaksileri dahil olmak üzere, gökyüzünün aynı bölgesinde çok sayıda soluk renkli arka gökadalar görülebilir.

Kuzey göksel kutbu her 25.800 yılda M102’in bir derece yakınından geçmektedir. Gökada son olarak, MÖ 4900’de yaklaşık 6.900 yıl önce kutbu konumunu belirledi. Bundan sonraki ise 18.900 yıl sonra M.S. 20900 yıllarında tekrar edecek.

NGC 5866, İp Gökadası olarak bilinen iki gökadadan biridir. Diğeri, NGC 3115, Yılan takımyıldızında bulunan kenar görünümlü mercimek gökadasıdır.

M102, muhtemelen 1781’de Pierre Méchain veya Charles Messier tarafından keşfedildi. Méchain, onu Mart ayının sonlarında veya 1781 yılının başlarında, “yıldızların arasında bulutsusu” olarak gözlemleyerek “Omicron Boötis & Iota Draconis” olarak tanımladı ve “çok zayıf; onun yanında altı kadir parlaklığında bir yıldızı var” notunu düştü. Méchain, muhtemelen M102’nin kimliği etrafındaki karışıklığa neden olan ancak gerçekte ise Omicron değil Theta Boötis demek istemişti. Omicron Boötis ise , Edasich, Iota Draconis’e 40 dereceden fazla uzaklıkta bulunuyor ve bu da bir hata olasılığını çok daha muhtemel hale getiriyor.

Méchain keşfi, nesnesini pozisyon vermeden kataloğuna ekleyen Messier’e bildirdi. Messier daha sonra M102 için kişisel kopyasında el yazısı pozisyonu verdi.

M102 @Slooh

İğ Gökadası ya da M102, 1788’de William Herschel tarafından bağımsız olarak keşfedildi. Herschel, 5 Mayıs 1788’de nesnenin konumunu belirledi ve H I.215 olarak katalogladı ve “Çok parlak. Oldukça büyük. Uzunlamış. [Yıldızın doğusunda] 2 yıldızın ardından” olarak tanımladı.

John Herschel, nesneyi h 1909 olarak katalogladı, ancak H 1.215 yerine William Herschel’in H I.219 olduğunu söylerken hata yaptı. “Çok parlak; hemen hemen uzatılmış; yavaş yavaş ortasına doğru daha parlak; 50 ″ uzun, 20 ″ geniş; pozisyon açısı 326 boyunca genişletildi [= 146] mikrometre ile.

Herschel daha sonra hatayı düzeltti ve nesneyi Genel Kataloğuna GC 4058 olarak ekledi.

Gözlem Bilgileri

ObjeGökada
TipiMerceksi
TakımyıldızıEjderha
En İyi Gözlem AyıTemmuz
Neyle Gözlenir?Teleskop
Sağ Açıklık15s 06d 29.5s
Dik Açıklık+55°45’48”
Uzaklığı:50 milyon ışık yılı (15.3 megaparsek)
Yıldız Sayısı100 milyar
Görünür Parlaklığı+10.7
Görünür Boyutu4′.7 x 1′.9
Çapı30.000 ışık yılı (9.200 parsek)