M91 Çubuklu Sarmal Gökada

M91, Başak Kümesindeki çubuklu sarmal bir gökadadır. Galaksi zengini bu bölgeyi dürbünle veya düşük güçte bir teleskop ile incelemek çok zevklidir. Teleskopla küçük parlak merkezini sönük bir parıltı çevreler. Amatör astronomlar tarafından gözlenmesi en zor Messier objelerinden biridir. Çubuk bölgesini gözlemlemek sarmal kollardan daha kolaydır. Tarihi açından ise M91 ‘kayıp’ bir Messier objesiydi. Gözlemciler Messier’in listesinde verdiği kodlar ile bu objeyi bulamadılar. Bugün artık Messier’in matematiksel bir hata yaparak NGC 4548 gökadasını gözlemlediğine inanıyorlar.

Sarmal gökada, 1781’de Messier tarafından keşfedilen dokuz nesnenin sonuncusuydu (M84 – M92). Hepsini Mart ayında, tek bir gecede kataloğuna ekledi. Dünya’dan 60 milyon ışık yılı uzaklıkta ve yalnızca 11 kadir parlaklığında bir konuma sahiptir. Berenis’in Saçı takımyıldızında, en kolay Mayıs ayında orta büyüklükteki teleskoplarla tespit edilebilir.

M91, Başak kümesini oluşturan, çekimsel olarak bağlanmış binden fazla gökadadan biridir. Diğer sarmal gökadalara kıyasla daha düşük bir yıldız oluşum oranına sahip olduğu anlamına gelen anemik bir gökadadır.

Bu görüntü, görünür ve kızılötesi ışıkta alınan Hubble gözlemlerinden oluşur. Gökadanın kırmızı renkli yıldız oluşum bölgelerinin bulunmadığının altını çizerek M91’in küçük bir kısmını yakalar. Bu moleküler hidrojen bölgeleri, diğer sarmal gökadalarda da yaygındır.

M91, 10.000 ışık yılı doğrusal bir çapa tekabül eden 5,3 x 4,3 yay dakikalık görünür gökyüzü alanını kaplar. Tüm Messier nesnelerinin en küçüğüdür ve gözlemlenmesi en zor olanı olduğunu söylemiştik.

Orta güçteki küçük teleskoplar, istisnai derecede iyi koşullar altında çubuk yapısının ipuçlarını ortaya çıkarabilir, ancak fotoğraflarda çubuğunu görmek daha kolaydır.

6 inç ve 8 inç teleskoplarda gökada daha parlak bir merkeze sahip hafif bir ışık yaması olarak belirir. Daha büyük araçlar parlak çubuk bölgesini ve koşullara bağlı olarak gökadanın sarmal kollarını gösterir.

M91, Berenis’in Saçı ve Başak takımyıldızı arasındaki sınırın kuzeyi ile Aslan takımyıldızındaki parlak Denebola yıldızını ve Başak’taki Vindemiatrix’i birbirine bağlayan çizginin bir dereceye kadar kuzeyinde bulunabilir. Denebola’dan Vindemiatrix’e olan yolun yaklaşık yüzde 60’ını oluşturan hafif parlak eliptik gökada M89, M91’in 2 derece güneyinde yer alıyor. M91’i ve Başak Kümesi’ndeki diğer gökadaları gözlemlemek için yılın en iyi zamanı bahar mevsimidir.

M91, 65/245 derecelik bir açıyla yönlendirilmiş çok belirgin bir merkezi çubuğa sahiptir. Gökada bizden 486 km/s’de uzaklaşmaktadır.

Diğerlerine kıyasla az gazlı ve düşük bir yıldız oluşum oranına sahip olan sarmal bir gökadadır. Yaklaşık 400 milyar yıldıza ev sahipliği yapıyor.

Gökadanın Başak Kümesi’ne üyeliği, 1997’de Hubble Uzay Teleskopu H0 Anahtar Proje Ekibi tarafından mesafesinin 52 milyon ışık yılında ölçülmesinden sonra doğrulandı. Ekip, gökadaya olan mesafeyi belirlemek için Seyfert değişkenlerini kullandı ve diğer küme üyelerinin mesafeleri ile benzer olduğunu buldu. Gökadanın üyeliği, uzun bir süre boyunca sorgulandı, çünkü esas olarak anemik, nispeten düşük yüzey parlaklığına sahip ve çoğu küme üyelerine göre bizden daha yavaş uzaklaşmakta. Başak Kümesi gökadalarının ortalama gerileme hızı 1.100 km/s’dir. Gökadanın gaz eksikliği, yoğun nüfuslu küme boyunca hareket ederken yaşadığı çarpma baskısı ile açıklanmaktadır. Diğer küme üyeleri gazı aldı, M91 ise geride kaldığı için gazdan arındı.

M91. Fotoğraf: Adam Block/Mount Lemmon SkyCenter/Arizona Üniversitesi

Gözlem Bilgileri

ObjeGökada
TipiÇubuklu Sarmal
TakımyıldızıBerenis’in Saçı
En İyi Gözlem AyıMayıs
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık12s 35d 26.4s
Dik Açıklık+14°35’26.4”
Uzaklığı:63 milyon ışık yılı (19 megaparsek)
Yıldız Sayısı400 milyar
Görünür Parlaklığı+11.0
Görünür Boyutu5′.4 x 4′.3
Çapı50.000 ışık yılı