M79 Küresel Yıldız Kümesi

Charles Messier’in meslektaşı Pierre Méchain tarafından 1780’de keşfedilen M79, Tavşan takımyıldızında bulunan küresel bir kümedir. En iyi Ocak ayında gözlemlenen küme, yaklaşık 8 kadir görünür parlaklığa sahiptir. Kümenin yoğun kalbi dürbün içinde küçük, bulanık bir yama şeklinde görülebilir, ancak gözlemciler yıldızlarını ve dış çevresini çözümlemek için en az orta boy bir teleskopa ihtiyac duyarlar.

M79 @Slooh

Samanyolu gökadasındaki küresel kümelerin çoğu Yay burcundaki galaktik çekirdeğin çevresinde görülürken, M79 gökadanın merkezinden uzakta, gökyüzünün karşı tarafında görülen birkaç kümeden biridir. Çünkü Dünya M79 ile gökadanın ortasında bulunmaktadır. M79 bizden yaklaşık 41.000 ışık yılı uzaktadır, ancak galaktik merkezden yaklaşık 60.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.

M79 aynı zamanda Messier kataloğunda bulunan gökadanın çok eski olmayan bir geçmişte yakınlardaki diğer gökadalardan çalmış olabileceği iki küresel kümeden biridir. Büyük köpek takımyıldızı (M79’dan uzak olmayan) yönünde sıra dışı bir şekilde bulunan kırmızı dev yıldızların yoğunluğu, şu anda Samanyolu gökadamız tarafından parçalanan ve absorbe edilen bir cüce galaksinin kalıntıları olabilir. M79, Büyük Köpek Cüce Gökadası olarak bilinen bu küçük gökadadan kopmuş olabilir. Benzer bir kaynağı paylaştığına inanılan başka üç küresel küme daha bulunuyor: NGC 1851, NGC 2298 ve NGC 2808. Samanyolu, şu anda Büyük Köpek Cüce Gökadasını emme sürecindedir ve küçük gökadadan geniş bir git gel ile küresel kümeleri de dahil olmak üzere kuyruğundan çekmektedir.

Karlı fırtınasındaki tipi görüntüsünü andıran yıldız kümesinin bu NASA Hubble Uzay Teleskobu görüntüsünde yıldızlar, dünyadan 41.000 ışık yılı uzaklıkta Tavşan takımyıldızında bulunan küresel küme Messier 79 ya da M79’un sakinleridir. Küme, NGC 1904 olarak da bilinir. Bu küresel küme, 1 milyon yıldızın kütleçekimsel olarak bağlı gruplanmasıdır. M79, yalnızca 118 ışık yılı boyunca ölçülen bir alana gruplanmış yaklaşık 150.000 yıldız içermektedir. Bu dev “yıldız küreleri” gökadamızdaki 11.7 milyar yıllık en yaşlı yıldızlardan bazılarını barındırıyor. Küresel kümelerin çoğu fırıldak şeklindeki gökada merkezinin göbeğinde gruplanmıştır. Bununla birlikte, M79’un yeri galaktik merkez yönünün neredeyse tam karşı tarafındadır. Bulunduğu yerin olağandışı konumunun nedeni olarak bir fikre göre çok daha yoğun komşusu bu formasyona neden olduğu düşünülmektedir. Başka bir olasılık da, M79’un Samanyolu ile birleşen sıra dışı bir cüce gökadada oluşmuş olabileceğidir. Hubble görüntüsünde, Güneş benzeri yıldızlar sarı görünür. Kırmızımsı yıldızlar, ömrünün son aşamalarını gösteren parlak devlerdir. Küme boyunca serpilen mavi yıldızların çoğu, yaşlanan “helyum yakıcı” yıldızlardır. Bu parlak mavi yıldızlar hidrojen yakıtlarını tükettiler ve şimdi çekirdeklerinde helyum yakıyorlar. Bu savrulan soluk mavi yıldızlar “mavi başıboşlar”dır. Bu sıradışı yıldızlar, sıcak, genç yıldızların görünümünü taklit ederek mavi ışıkta parlarlar. Mavi başıboşlar ya bir ikili sistemdeki yıldızların birleşmesi ya da M79’daki gibi kalabalık çekirdekteki ilgisiz iki yıldızın çarpışması ile oluşurlar.
M79 yıldız kümesi, 1780 yılında Pierre Méchain tarafından keşfedildi. Méchain buluşunu, kuyrukluyıldız olmayan nesneler kataloğu hazırlayan Charles Messier’e bildirdi. Yaklaşık dört yıl sonra, Messier’den daha büyük bir teleskop kullanan William Herschel, M79’daki yıldızları çözdü ve “küresel yıldız kümesi” olarak nitelendirdi. Görüntü, 1995 ve 1997’de Hubble’ın Geniş Alan Gezegen Kamerası 2 tarafından yapılan gözlemlerin bir birleşimidir. Görüntüyü oluşturmak için kullanılan kırmızı, yeşil ve mavi renkler kümenin doğal bir görünümünü temsil eder. Hubble Uzay Teleskobu, NASA ve ESA (Avrupa Uzay Ajansı) arasında uluslararası bir işbirliği projesidir. NASA’nın Maryland Greenbelt’teki Goddard Uzay Uçuş Merkezi teleskopu işletmektedir. Maryland, Baltimore’daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü (STScI) Hubble bilim operasyonlarını yürütmektedir. STScI, NASA için Washington, D.C.’deki Astronomi Araştırmaları Üniversiteler Birliği tarafından işletilmektedir.

M79’un bu görüntüsü Hubble’ın 1995 ve 1997 yıllarında aldığı gözle görülür ve ultraviyole gözlemlerini birleştiriyor. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, kümelenme çok sayıda yaşlanan kırmızı dev yıldızı içeriyor. Bununla birlikte, Hubble, ayrıca M79’da, gökbilimcilerin eski bir küresel kümede olmasını beklediği yıldız sakinlerinden daha parlak ve daha mavi olan sayısız “mavi başıboş” görmelerini sağladı. Gökbilimciler bu garip, genç görünüme sahip nesnelerin, ya yıldız birleşmelerinden ya da yakın bir komşunun malzemesini çeken bir yıldızdan meydana gelen kompakt ortamlarının ürünleri olduğunu düşünüyorlar.

M79, yaklaşık 104 ışık yılı bir mesafeye karşılık gelen 8.7 yay dakikalık bir alanı kaplar. Küçük dürbünlerde bulanık bir yıldız gibi görünürken, küçük teleskoplar parlak göbeğe sahip kuyruklu yıldız benzeri bir yama ortaya çıkarmaktadır. Kümenin dış bölgelerini çözmek için 10 inç veya daha büyük teleskoplar gerekir.

Kümenin bulunması nispeten kolaydır, çünkü Orion’un önde gelen kum saati şeklinin hemen güneyinde ve Büyük Köpeğin batısında yer almaktadır. M79, gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius’un 20 derece güneybatısında bulunur.

M79’un konumu

Betelgeuse’den Saiph’e, yani Orion’un sol omuzuyla ve sol ayağını işaretleyen parlak yıldızlar arasında çizilecek hayali bir çizgi ile, Arnus (Alpha Leporis, +2.58 kadir) ve Nihal (Beta Leporis, 2,81 kadir) yıldızlarının bulunduğu Tavşan takımyıldızına ulaşılır. Arneb (Alpha Leporis) ile Nihal arasındaki mesafenin yaklaşık 1,5 katı ilerlenirse 7 kadir ve 5 kadir parlaklığındaki HR 1771 (HD 35162, HIP 25045) adlı iki yıldıza ulaşılır. HR 1771, M79’un sadece 0,5 derece güneybatısında bulunur ve aynı dürbünün görüş alanında bulunur. Kümeyi gözlemlemek için yılın en iyi zamanı kış mevsimidir.

M79, yaklaşık 150.000 yıldız içerir. Birçoğu kırmızı devdir ve M79’un yoğun nüfuslu çekirdeğinde bulunan diğer yıldızlarla etkileşimler ve çarpışmaların bir sonucu olarak komşularından daha genç ve daha mavileşen pek çok mavi başıboşu bulunuyor. Tahmini M79 yaşı 11,7 milyar yıldır. Küme bizden yaklaşık 200 km/s hızla uzaklaşmaktadır.

M79’da 10 RR Lyrae tipi değişken, yarım daire değişkeni ve uzun dönem değişkeni dahil olmak üzere bilinen 12 ila 13 değişken yıldız bulunuyor.

Küme, V yoğunluk sınıfında bulunuyor, bu da çekirdeğinin oldukça yoğun olduğu anlamına geliyor. M79, M15, M30, M70 ve muhtemelen M62 de dahil olmak üzere diğer birçok küresel gibi bir çekirdek çöküşü geçirmiş olabilir.

26 Ekim 1780’de Fransız gökbilimci Pierre Méchain tarafından keşfedildi. 17 Aralık 1780’de Méchain keşfettiği nesnenin konumunu belirleyen ve kataloğuna ekleyen arkadaşı Charles Messier’e şu notla bildirdi:

“Yıldızsız Bulutsular, Tavşan’ın altında ve altıncı parlaklıktaki bir yıldızla aynı paralelde bulunurlar: M. Méchain tarafından 26 Ekim 1780’de görüldü. M. Messier 17 Aralık’ta aradı: Bu bulutsu güzel; merkez ışıl ışıl, bulutsallık biraz dağınıktı; konumu, dördüncü büyüklükteki yıldız Epsilon Leporis’ten belirlendi.”

William Herschel, 20 metrelik teleskopuyla kümeyi ilk kez 1784 yılı civarında yıldızlarına ayırdı. M79’u “yaklaşık 3 yay dakikalık çapta güzel bir yıldız kümesi” diye nitelendirdi.

John Herschel, M79’u Genel Katalog’a GC 1112 olarak ekledi ve onu “oldukça büyük bir küresel küme; son derece zengin; aşırı sıkıştırılmış; iyi bir şekilde görüldü”diye not aldı.

Gözlem Bilgileri

ObjeYıldız Kümesi
TipiKüresel
TakımyıldızıTavşan
En İyi Gözlem AyıAralık
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık05s 24d 10.59s
Dik Açıklık-24°31’27.3”
Uzaklığı:41,000 ışık yılı (13,000 parsek)
Yaşı:11.7 milyar yıl
Yıldız Sayısı150,000
Görünür Parlaklığı+8.56
Görünür Boyutu8′.7
Çapı52 ışık yılı