M69 Küresel Yıldız Kümesi

M69 güneydeki Yay takımyıldızında bulunan, gökadamızdaki en küçük ve en zayıf küresel kümedir. Oldukça parlaktır ve dürbünle görülebilir. Buna karşın üyelerini ve asimetrik merkezini tespit edebilmek için yüksek güçlerde teleskopa ihtiyaç vardır. Yakınındaki 8 kadir parlaklığındaki yıldıza dikkat edin. Güneşimizden yaşlı olmasına karşın nispeten genç bir kümedir.

Bu göz kamaştırıcı görüntü, NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu ile görüntülendiği gibi küresel küme M69’u göstermektedir. Küresel kümeler, eski yıldızların yoğun gruplarıdır. Bu fotoğrafta, ön plan yıldızları, M 69’u oluşturan binlerce beyaz, gümüş yıldızın zeminine yerleştirildiğinde büyük ve altın renkte görünüyor. 69’un bir başka özelliği de, bej mücevherli metafora yön veriyor: Küresel kümeler açısından, M 69 bilinen en metal zengini kümelerdendir. Astronomide “metal” teriminin özel bir anlamı vardır: Evrenimizdeki en yaygın iki elementten, hidrojen ve helyumdan daha ağır olan herhangi bir elementi ifade eder. Ünlü Fransız kuyruklu yıldız avcısı Charles Messier, 1780 yılında kataloğuna M 69’u ekledi. NGC 6637 olarak da bilinir. Görüntü Hubble’ın Gelişmiş Araştırma Kameraları tarafından görülebilir ve yakın kızılötesi ışıkta çekilen pozların bir kombinasyonudur ve 3.4’e yaklaşık 3.4 yay dakikalık bir alanı kaplar.

M69, şimdiye kadar gözlemlenen en metal bakımından zengin küresel kümelerden biridir. Astronomide “metal” terimi, evrenimizdeki en yaygın iki elementten daha ağır olan herhangi bir elementi, yani hidrojen ve helyumu ifade eder. Yıldızlara güç veren nükleer füzyon, kemiklerimizdeki kalsiyumdan elmaslardaki karbona kadar doğada bulunan metalik elementlerin çoğunu yaratmıştır. Yeni yıldızlar seleflerinin kalıntılarından üretiliyor, bu nedenle eski küresel kümeler, güneş gibi yakın zamanda oluşmuş yıldızlardan çok daha düşük metalik bolluklara sahiptir.

M69’daki yıldızlar, aynı yaştaki diğer küresel kümelerdeki yıldızlardan on kat fazla demire sahiptir. Yıldızların oluşumu üzerine M69 gibi küresel kümelerde yapılan çalışmalar, gökbilimcilerin evrendeki yıldız oluşumunun evrimini izlemelerine yardımcı olmaktadır.

M69, Dünya’dan 29.700 ışık yılı uzaklıktadır ve görünür 8.31 kadir parlaklığı ile Messier’in kataloğunda listelenen en sönük küresellerden biridir.

Yeni Genel Katalog’da yer alan ismi NGC 6637’dir. Küme küçük dürbünlerde görülür, ancak kuzey bölgelerinden gözlemlenmesi kolay değildir, çünkü güney ufkunun üzerinde asla yükselmez.

10 × 50 dürbünde M69 bulanık bir yıldız gibi görünürken, küçük teleskoplar kuyruklu yıldız benzeri bir şekil gösterecektir. Kümedeki yıldızlar ancak 8 inç ve daha büyük teleskoplarla tek tek çözülebilir. M69’u gözlemlemek için yılın en iyi zamanı yaz mevsimidir.

M69’un konumu

M69, Yay burcundaki çaydanlık asterizminin içinde, Çaydanlığın dibindeki iki parlak yıldızı Ascella, Zeta Sagittarii ve Kaus Australis, Epsilon Sagittarii’yi birbirine bağlayan hayali çizginin yaklaşık 1-2 derece kuzeyindeki gibi olduğu için bulması kolaydır. Küme, Epsilon ile Zeta arasındaki mesafenin üçte birinde, Epsilon Sagittarii’den 1,5 derece uzaklıkta bulunur.

M69, 9.8 yay dakikalık bir alanı kaplar. Bu 42 ışık yılı doğrusal yarıçapa karşılık gelen bir alandır. Fiziksel komşusu, benzer mesafedeki küresel küme M70’den yalnızca 1.800 ışık yılı, Dünya’dan ise yaklaşık 29.400 ışık yılı uzaklıktadır. Her iki küme de Samanyolu’nun merkezine yakın bir yerde bulunuyor. M69 galaktik merkezden yaklaşık 6.200 ışık yılı uzaklıktadır. Çaydanlık içinde bulunan üç Messier küreselinden (M54, M69 ve M70), en parlak olanıdır.

Yoğunluk sınıfı V olan M69, ortalama bir yıldız konsantrasyonuna sahiptir. Kümenin çekirdeği, yaklaşık olarak 6 ışık yılı olan doğrusal bir uzantıya karşılık gelen, yaklaşık olarak 0.68 yay dakikadır. Yaklaşık 300.000 güneş kütlesinde bir hacme sahiptir. M69’un kütle yarıçapı 0,83 yay dakika veya 7,2 ışık yılıdır.

Uzun pozlama görüntülerinde çapı yalnızca 7,1 yay dakika olarak görünmektedir. Kümenin aydınlık merkezi, sadece yaklaşık 3 yay dakikalık bir alanı kaplar. M69, galaktik merkeze yakınlığından dolayı sadece 72 ışık yılı gelgit yarıçapına sahiptir.

M69 ve M70, 31 Ağustos 1780 gecesi Charles Messier tarafından keşfedildi. Messier, M69’u, 1751-52’de Lac I.11 olarak kataloglanan Nicolas Louis de Lacaille objesini ararken M69’u buldu ve “küçük çekirdekli bir kuyruklu yıldıza benzediğini” diye not ederken ikisinin aynı nesne olduğunu zannetmişti. Bununla birlikte, Lacaille’in kuyruklu yıldız benzeri nesnesinin, Fransız gökbilimcinin 0.5 inçlik teleskopundan görebilmesi için M69’dan oldukça parlak olması ve nesnesinin konumu M69’dan 1.2 derece uzakta olması gerekiyordu.

Messier, kümenin aşağıdaki açıklamasını yaptı:

“Yay takımyıldızındaki yıldızsız bulutsu, sol kolunun altında ve yayın yanında; onun yanında 9 parlaklığında bir yıldızdır; ışığı çok soluktur, sadece iyi havalarda görülebilir, ve mikrometre tellerini aydınlatmak için kullanılan en az ışık kaybolmasını sağlar: konumu Epsilon Sagittarii’den belirlendi: bu bulutsu M. de La Caille tarafından gözlendi, & Kataloğunda bildirildi; küçük bir Comet’in çekirdeğini andırıyor. (çap 2 ′)”

William Herschel, M69’ü 20 metrelik teleskopunda 1784’te gözlemledi ve “çok parlak, oldukça büyük, kolayca çözülebilen veya daha önce çözülmüş bir dakika yıldız kümesi” olarak nitelendirdi. [Messier 53]. ”

John Herschel kümeyi 1834’te h 3747 olarak katalogladı ve daha sonra Genel Kataloğa GC 4411 olarak ekledi. Nesneyi “küresel küme; parlak; büyük; yuvarlak; iyi çözülmüş; 14-16. büyüklükteki yıldızlar” olarak niteledi.

ObjeYıldız Kümesi
TipiKüresel
TakımyıldızıYay
En İyi Gözlem AyıTemmuz
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık18s 31d 23.10s
Dik Açıklık-32°20’53.1”
Uzaklığı:29,700 ışık yılı (9,100 parsek)
Yaşı:13.06 milyar yıl
Yıldız Sayısı125,000
Görünür Parlaklığı+8.31
Görünür Boyutu9′.8
Çapı41 ışık yılı