M63 Ayçiçeği (Sunflower) Gökadası

Ayçiçeği gökadası olarak da adlandırılan M63 bir sarmal galaksidir. Dürbünler bakıldığında yumuşak parlaklığı ile birlikte yakındaki M94 ile aynı görüş alanında bulunduklarından kolayca anlaşılır. Teleskopla bakıldığında ise etrafındaki soluk hale ile birlikte merkezdeki yıldız benzeri koru ortaya çıkar. Yapısına dair ipuçları ve sarmal kolları daha büyük bir teleskop ve karanlık gökyüzü ile anlaşılabilir, ancak kolları soluk ve leke şeklinde görünecektir.

NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu’ndan çekilen bu görüntüde görülen M63’teki sarmal kolların şekli, bir ayçiçeğinin ortasındaki deseni hatırlatıyor. Bu kozmik nesnenin takma adının – Ayçiçeği Gökadası – olması tesadüf değildir. Pierre Mechain tarafından 1779’da keşfedilen gökada daha sonra 1781’de yayımlanan Fransız gökbilimci Charles Messier’ın ünlü kataloğuna 63. sırada girdi. İki gökbilimci, Ayçiçeği Gökadası’nın kuzeydeki küçük takımyıldızı Canes Venatici’de (Av Köpekleri) parıldadığını gördü. Şimdi artık bu gökadanın, yaklaşık 27 milyon ışık yılı uzaklıkta olduğunu ve Girdap Gökadası (M51) adlı bir diğer spiral şekilli gökadanın en parlak üyesinin adını taşıyan M51 Grubuna ait olduğunu biliyoruz. Galaktik kollar, ayçiçeği ve girdaplar, doğanın sarmallar için gördüğü tercihlerinden yalnızca birkaçıdır. M63 gibi gökadaların sarmal kolları, bu Hubble görüntüsünde de kolayca görüldüğü gibi, kısa süre önce oluşmuş mavi-beyaz dev yıldızların varlığından dolayı parlıyor.

Ayçiçeği, Girdap Gökadası (M51) ve bir kaç küçük gökada ile birlikte fiziksel bir grup oluştururlar. İlk olarak, daha sonra 25 katalog objesini daha keşfedecek olan Charles Messier’in yardımcısı Pierre Mechain tarafından bulunmuştur.

Yıldız oluşumu, evreni şekillendirmede en önemli süreçlerden biridir. Yeni yıldızların doğmasına ek olarak, gezegensel sistemlere yol açar ve galaksilerin evriminde önemli bir rol oynar. Yine de gökbilimcilerin bu temel süreç hakkında anlamadığı çok şey vardır. Yıldız oluşumunun arkasındaki itici güç, özellikle topaklı sarmal olarak adlandırılan bir gökada türü için belirsizdir. Büyük tasarımlı sarmal gökadaların aksine, topaklı sarmal gökadaların iyi tanımlanmış sarmal kolları yoktur. Bunun yerine, pek çok devam etmeyen kolu var gibi gözükürler.

Ayçiçeği galaksisi M63, bu tür bir topak sarmal gökadadır. Sadece iki kolu olmasına rağmen, birçoğu Hubble tarafından yakalanan bu görüntüde sarı çekirdeğinin etrafında dolanıyor gibi görünmektedir. Kollar, yakın zamanda oluşan mavi yıldızlardan gelen radyasyon ile parlıyor ve kızılötesi gözlemlerde daha net görülebiliyor. Gökbilimciler M63 gibi topak sarmal gökadaları görüntüleyerek yıldızların bu tür sistemlerde nasıl oluştuğunu daha iyi anlamayı umuyorlar.

M63 Ayçiçeği Gökadasının Kanarya adalarında bulunan Slooh teleskoplarından çektiğim görüntüsü

Ayçiçeği gökadası, 1779 yılında Fransız gökbilimci Pierre Méchain tarafından keşfedildi ve Méchain’in Charles Messier’in kataloğuna ekleyeceği 24 nesnenin ilki idi. Gökada, Av Köpekleri takımyıldızında yaklaşık 27 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Görünür parlaklığı 9.3 kadirdir ve küçük teleskoplarda hafif bir ışık yaması gibi görünür. M63’ü gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Mayıs ayıdır.

M63, nispeten soluk bir takımyıldızın içinde yer almasına rağmen bulması oldukça kolaydır. Büyük Kepçe -Büyük Ayı kolunun sonunu belirleyen parlak yıldız olan Alkaid’den Av Köpeklerinin en parlak yıldız olan Cor Caroli’ye kadar olan yolun üçte ikisinde yer almaktadır.

M63, Büyük Kepçe – Büyük Ayının kulbunun son yıldızı olan Alkaid’den itibaren bulunabilir.

Ayçiçeği Gökadası dürbünle de görülebilir, ancak yalnızca küçük, puslu bir ışık ya da odağı kayık bir yıldız gibi görünür. Küçük teleskoplar gökada içinde onu ortaya çıkarır, ancak yapısının ayrıntılarını göstermez.

Orta ve büyük teleskoplar, gökadanın parlak çekirdeğini ve etrafındaki oval bulutsu yamasını ortaya çıkarır. Sarmal kolları sadece 8 inç ve daha büyük teleskoplarda görülebilirken, toz şeritleri sadece daha büyük aletlerde görülür.

M63’ü kuzey enlemlerinden gözlemlemek için yılın en iyi zamanı bahar mevsimidir.

M63, 98.000 ışık yılı uzamsal çapına tekabül eden 12′.6 x 7′.2 yay dakikalık bir alanı kaplar. Bu da gökadayı kabaca Samanyolu ile aynı boyutta yapar. M63, Güneş’in kütlesinin 140 milyar katıdır.

Ayçiçeği Gökadası, M51 (Girdap Gökadası), M94 (Kedi Gözü Gökadası) ve M106 ile birlikte Av Köpekleri takımyıldızında bulunan dört Messier gökadasından biridir.

M63, parlak sarı bir merkezi diski, yıldız patlaması bölgeleri, toz şeritleriyle noktalanmış bir dizi kısa sarmal kol bölümü sayesinde, Ayçiçeği adını aldığı görüntüsüyle bilinmektedir ancak kızılötesi gözlemler, M63’ün iki kollu bir sarmal yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Topaklı sarmallar olarak bilinen gökada sınıfı için tam bir prototiptir. Bunun nedeni ise birçok sarmal kol bulunuyor gibi gözükmesindendir çünkü bu kollar düzensiz ve devamsız görünüyorlar. Topaklı sarmallar, açıkça tanımlanmış bir spiral yapıya sahip olan büyük tasarımlı sarmal gökadaların tersidir.

M63’ün bu detaylı görselini görmek için üstüne tıklayabilirsiniz.
Fotoğraf Misti Mountain Gözlemevi 

M63, Av Köpeklerinde bulunan ve grubun en parlak üyesi olan M51 (Girdap Gökadası) adını taşıyan, birbirlerine çekimle bağlı bir gökada grubu olan M51 grubu üyelerinden biridir. Grup ayrıca kenardaki NGC 5023 ve NGC 5229 sarmallarını ve düzensiz gökada UGC 8331 (DDO 169)’i içerir.

M63’de 25 Mayıs 1971 tarihinde Tip I sınıfı süpernova tespit edildi. SN 1971I olarak belirlenen süpernova, gökadanın sarmal kollarından birinde keşfedildi ve 11.8 kadir parlaklığa ulaştı.

2011 yılında, gökbilimciler galaksinin halesinde bir gelgit yıldız akımını keşfetti. Soluk dev yay-döngüsü özelliği, 1979 gibi yakın bir zamanda tespit edildi, ancak cüce bir uydu gökadasının M63 ile etkileşimin bir sonucu olarak bozulan küçük bir birleşme ile bağlantılı değildi. Yıldız akışı, son 5 milyar yıl içinde daha küçük gökadaların birikmesinden kaynaklandı. Cüce gökadanın kaderi bilinmemektedir, ancak yıldızların rengi muhtemelen Yerel Grup’a ait bir gökada olduğunu göstermektedir.

M63’ün kızılötesi görüntüsü. Fotoğraf Médéric Boquien Spitzer Space Telescope (courtesy NASA/JPL-Caltech)

Bu görüntüde kırmızı parlayan toz, gökadanın çekirdeğinin içine kadar izlenebilir ve merkezin en yoğun yıldız bölgesi etrafında bir halka oluştururlar. Tozlu yamalar, yeni yıldızların doğduğu yerlerdir.

Ayçiçeği Gökadası, 14 Haziran 1779’da Charles Messier’in arkadaşı ve meslektaşı Pierre Méchain tarafından keşfedildi. Bu, Méchain tarafından keşfedilen ilk derin gökyüzü nesnesiydi. Messier daha sonra, bir bulutsuyu tanımlayan, galaksiyi 63. giriş olarak kataloguna dahil etti ve şu notu aldı:

M. Méchain tarafından Av Köpeklerinde keşfedilen bulutsu. M. Messier araştırdı; soluktur, neredeyse M59 [Messier 59] bulutsusu ile aynı ışığa sahiptir : yıldız içermez ve mikrometre tellerinin en ufak bir şekilde aydınlatılması onu ortadan kaldırır: saat telindeki bulutsudan önceki 8. parlaklıktaki bir yıldıza yakındır. M. Messier, 1779’daki Comet’in yol çizelgesi üzerindeki konumunu bildirmiştir.

William Herschel, nesneyi yaklaşık on yıl sonra gözlemledi ve onu şöyle not aldı: “kuzeyden güneye 9 ya da 10 ′ uzunluğunda ve yaklaşık 4′ genişliğinde çok parlak bir bulutsu; çok parlak bir çekirdeği var.

M63, sarmal yapının tanımlandığı ilk sarmal gökadalardan biriydi. Bunu ilk yapan, William Parsons, Rosse’nin 3. Earl’ü oldu. Lord Rosse, 19. yüzyılın ortalarında M63’teki sarmal yapıları keşfetti ve nesneyi 1850’ye kadar keşfedilen 14 “sarmal bulutsusu” listesine dahil etti.

Gözlem Bilgileri

ObjeGökada
TipiSarmal
TakımyıldızıAv Köpekleri
En İyi Gözlem AyıMayıs
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık13s 15d 49.3s
Dik Açıklık+42°01’45”
Uzaklığı:37 milyon ışık yılı (11,344 parsek)
Yıldız Sayısı400 milyar
Görünür Parlaklığı+9.3
Görünür Boyutu12′.6 x 7′.2
Çapı49.000 ışık yılı