M60 Eliptik Gökada

Başak kümesi, eliptik gökada M60 da dahil olmak üzere 1300’den fazla gökadadan oluşan bir topluluktur. Sarmal galaksilerin aksine, eliptik gökadalar organize bir yapıya sahip değildir ve neredeyse özelliksizdir. Ancak merkez korları sarmallara benzer. Başak kümesinin en parlak üçüncü üyesi olan M60, 120.000 ışık yılı çapa sahiptir ve bir trilyon güneş kadar büyüklüğündedir. Merkezinde, şu ana kadar bulunan en büyük kara deliklerden biri olan, güneşin 4.5 milyar katı büyüklüğünde bir kara delik bulunuyor.

M60

Kızılötesi ve görünür dalga boylarında yapılan gözlemleri içeren bu çarpıcı görüntüde Hubble, M60 (merkezdeki büyük, dağınık gökada), mavimsi sarmal gökada NGC 4647 (sağ üst) ile birlikte yakalamıştır. NGC 4647, M60’ın boyutunun yaklaşık üçte ikisi kadar (ya da kabaca Samanyolu kadar) büyüklüktedir. İki gökada, Arp 116 olarak bilinen bir çifti oluşturur.

Gökbilimciler uzun zaman bu iki gökadanın birbiriyle etkileşime girip girmediğini belirlemeye çalıştılar. Her ne kadar Dünya’dan örtüşmüş gibi görünseler de, bu iki galaksinin gerçekten etkileşime girdiğinin en açık işaretlerinden biri olacak yeni yıldız oluşumuna dair bir kanıt yoktur. Bununla birlikte, son derece ayrıntılı Hubble görüntüleriyle ilgili yapılan son araştırmalar, ikisi arasında bir miktar gelgit etkileşiminin başladığını gösteriyor.

Alman astronom Johann Gottfried Keohler tarafından 1779’da keşfedilen M60, Dünya’dan yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Başak takımyıldızında yer almaktadır. Görülen parlaklığı 9.8 kadirdir ve merkez bölgesi Mayıs ayında en kolay şekilde küçük bir teleskopla görülebilir. Daha büyük bir teleskop NGC 4647’yi de ortaya çıkarabilir.

M60, Başak Kümesi’nin en doğusundaki Messier gökadasıdır. M59’dan 25 yay dakika uzaklıkta bulunur ve düşük güçte bakıldığında aynı görüş alanında görülebilir. Gökada, Başak’taki Vindemiatrix’ten Leo’daki Denebola’ya kadar çizilecek çizginin yaklaşık 4.5 derecelik açığında yer alır.

Amatör teleskoplarda, gözlemciler gökadanın, yaklaşık yalnızca 4 – 3 yay dakika olan aydınlık merkez çapı bölgesini görebilirler. 4 inçlik teleskoplar, yakınlardaki sarmal gökada NGC 4647’yi ortaya çıkarırken, daha büyük olan aletler M60’ta birçok soluk küresel kümeyi önemli ölçüde göstermektedir. Gökadayı gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Mart, Nisan ve Mayıs aylarındadır.

M60, yaklaşık bir trilyon güneş kütlesine sahiptir ve yine yaklaşık 120.000 ışık yılı çapında bir alanı kaplar. -22.3 kadir mutlak parlaklığı onun Güneş’den 60 milyar kat parlak olduğu sonucunu verir.

İkisi arasındaki gelgit etkileşiminin ilk kanıtı 2012’de Hubble Uzay Teleskobu tarafından tespit edildi.

Halton Arp, M60’ı, Arp 116 olarak “Sarmala Yakın ve Ona Etki Eden Eliptik” notuyla Özel Galaksiler Kataloğu’na ekledi.

M60 ve M60-UCD1 veya Arp 116. Birbirine yakın iki gökada.

M60 ayrıca birkaç uydu gökadaya sahiptir. Bunlardan biri olan aşırı yoğun cüce gökada M60-UCD1’in yaklaşık 10 milyar yıl önce, ondan çok daha büyük olan M60 ile karşılaşarak kütlesinin çoğunu kaybetmiş daha büyük bir galaksinin kalan çekirdeği olduğuna inanılıyordu.

M60-UCD1, tespit edilmiş merkezi bir kara deliğe sahip en küçük gökadadır ve bilinen en yoğun gökada da olabilir. Her bir kübik ışık yılı başına yüzden fazla yıldız bulunmaktadır.

2004 yılında M60’da bir süpernova gözlemlenmiştir. SN 2004W olarak belirlenmiş, Ia’nın bir alt türü olarak sınıflandırılmıştır. Tespit edildiğinde, süpernovanın parlaklığı çoktan 18.8 seviyesine inmişti. M60 o sıralarda Güneş ile yakınlaşmış olduğu için aylarca tespit edilmeden kalmıştı.

Yakın komşusu M59, 11 Nisan 1779’da Alman astronom Johann Gottfried Koehler tarafından keşfedildi. Koehler, galaksileri keşfettiğinde bir kuyruklu yıldız gözlemliyordu. “3 ayak teleskopla neredeyse hiç görünmeyen iki çok küçük bulutsu: Biri diğerinin üstünde” olarak kaydetti.

İtalyan astronom Barnaba Oriani, Koehler’in yaptığı günden bir gün sonra M60’ı bağımsız olarak keşfetti, ancak komşusu M59’u görmedi. M60’ı “çok soluk ve kuyruklu yıldıza benzeyen [1779 Bode, C / 1779 A1]” olarak nitelendirdi.

M60-UCD1 olarak bilinen gökada (merkezin hemen solunda, alt kenarın yanında parlak beyaz bir daire), Dünya’dan yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıkta, M60 olarak da adlandırılan büyük bir eliptik galaksi NGC 4649’e yakın bir yerde bulunuyor. Olağanüstü sayıda yıldızla dolu olan M60-UCD1, “ultra kompakt bir cüce galaksisi” dir.

Hawaii’deki 10 metrelik Keck teleskobu ile yapılan gözlemlere dayanarak, Güneş’imizden 200 milyon kat daha büyük olan türünün en büyük galaksilerinden biridir. Dikkat çekici bir şekilde, bu kütlenin yaklaşık yarısı, sadece yaklaşık 80 ışık yılı yarıçaplı bir alanda bulunur. Bu da, yıldızların yoğunluğunu, Dünya’nın içinde bulunduğu Samanyolu’ndaki yoğunluktan yaklaşık 15.000 kat daha fazla olduğu, bunun sonucu olarak da yıldızların birbirlerine bizde olduğundan yaklaşık 25 kat daha yakın olduğunu gösterir.

Charles Messier, iki galaksiyi Koehler’den birkaç gün sonra bağımsız olarak keşfetti ve 15 Nisan 1779’da yakındaki M58 ile birlikte kataloğuna ekledi.

M60. Fotoğraf: Adam Block/Mount Lemmon SkyCenter/Arizona Üniversitesi

“Başak burcundaki bulutsu, önceki [M58 ve M59] ‘dan biraz daha farklı, [yerini]’nin belirlenmesinde görev yapan Epsilon [Virginis] ile aynı paralelde. M. Messier, 1779 Kuyruklu Yıldız Çizelgesi’nde rapor etti. Onlara çok yakın olan bu Kuyrukluyıldızı gözlemlerken bu üç bulutsuyu keşfetti. Sonuncusu 13 ve 14 Nisan tarihlerinde o kadar yakını geçti ki, biri ve diğeri refrakterin aynı alanındaydı ve göremiyordu; Comet’i ararken, 15. bulutsuyu bulduğu gibi değildi. Bu üç bulutsu herhangi bir yıldız içermiyor gibi görünüyor.”

John Herschel, M60’ı h 1408 ve NGC 4647’yi h 1405 olarak kataloglayarak daha büyük galaksiyi “parlak; yuvarlak; ortaya doğru daha parlak. İnce bir çiftin parlaklığı, diğeri [NGC 4647] çok zayıf; [KB] ‘dan önceki kuzeyde 30 derece pozisyon açısında uzatılmış; 2 1/2 ′ uzaklıkta” şeklinde not etti. Daha sonra M60’ı Genel Katalog’a GC 3182 olarak ekledi.

ObjeGökada
TipiEliptik
TakımyıldızıBaşak
En İyi Gözlem AyıNisan
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık12s 43d 39s
Dik Açıklık+11°33’09”
Uzaklığı:55 milyon ışık yılı (16.8 megaparsek)
Yıldız Sayısı400 milyar
Görünür Parlaklığı+9.8 kadir
Görünür Boyutu7′.4 x 6′.0
Çapı60.000 ışık yılı