M56 Küresel Yıldız Kümesi

Charles Messier, 1779’da M56 küresel kümesini keşfetti. Küme, Dünya’dan 33.000 ışık yılı uzaklıkta, Çalgı takımyıldızında bulunuyor. Görünüşle 8,3 kadir parlaklığındadır ve en kolay şekilde küçük bir teleskopla Ağustos ayında gözlenebilir. Küçük kuzey takımyıldızı Çalgı’da bulunan küresel bir yıldız kümesidir.

Fotoğraf NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu

Hubble teleskobu, Çalgı takımyıldızında, Dünya’dan yaklaşık 33.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan küresel küme M56’nın (M 56 veya NGC 6779 olarak da bilinir) bu güzel görüntüsünü çekmiştir. Küme çekim ile birbirine sıkıca bağlanmış çok sayıda yıldızdan oluşur. Bununla birlikte, Charles Messier’in 1779 Ocak’ında ilk kez gözlemlediği zaman bu bilinmiyordu. M56’yı, keşfettiği çoğu küresel küme gibi, “yıldızsız bir bulutsu” olarak tanımladı. Çünkü teleskopu, herhangi bir yıldızı ayrı ayrı ayırd edebilecek kadar güçlü değildi. Teleskopunun mercekleri onun bulanık bir top gibi görünmesine neden oluyordu. Hubble’ın fotoğrafından, teknolojinin yıllar içinde gelişiminin astronomik nesneler hakkındaki algımıza nasıl yardımcı olduğunu açıkça görüyoruz. Gökbilimciler, ilk yıldızlarının ışığına bakarak, küresel kümelenmelerin önemli özelliklerini çıkarırlar. Fakat Galaktik düzlemin yakınında bulunan M56 gibi cisimleri gözlemlerken çok dikkatli olmaları gerekir. Bu bölge “yıldız tarlaları” kalabalıklığı ile doludur, başka bir deyişle Samanyolu’ndaki yıldızlar aynı yöne doğru olan ancak kümeye ait olmayan yıldızlarla doludur. Bu nesneler ışığı kirletebilir ve bu nedenle astronomların ulaştığı sonuçları yanıltabilir. Bilim adamları tarafından yıldız kümelerini incelemek için sıklıkla kullanılan bir araç renk parlaklığı (veya Hertzsprung-Russell) diyagramıdır. Bu tablo yıldızların parlaklığını ve rengini karşılaştırıyor – ki bu da bilim insanlarına bir yıldızın yüzey sıcaklığının ne olduğunu söylüyor. Gökbilimciler, Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan yüksek kaliteli gözlemleri standart yıldız evrimi teorisinin sonuçları ile karşılaştırarak, kümelenmenin özelliklerini karakterize edebilirler. M56’da buna 13 milyar yılda Güneş’in yaklaşık üç katı olan yaşı gözlemiyle dahildir. Ayrıca, kimyasalları da inceleyebilmişlerdir.

M56’nın bu güzel Hubble görüntüsü hem görünür hem de kızılötesi gözlemler kullanılarak yapıldı. Hubble tarafından yapılan çeşitli gözlemleri kullanarak, gökbilimciler kümenin kimyasal bileşimini çalışabilmiştir. M56, hidrojen ve helyumdan daha az elemente sahiptir; bu, yıldızlarının evrenin tarihinin erken zamanlarında varolan elementlerin önemli bir kısmının çok önceden oluştuğunun bir işaretidir.

Gökbilimciler bu tür kimyasal yapıya sahip kümelerin çoğunun Samanyolu halesindeki bir düzlem boyunca uzandığını buldular. Bu kümelerin, gökbilimcilerin önceden düşündüğü gibi, Samanyolu’nun küresel küme sisteminin en eski üyeleri olmak yerine, Samanyolunun bir uydu galaksisinden geldiğini gösteriyor.

M56 8,3 kadir bir parlaklığa sahiptir ve Dünya’dan 32,900 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Küme, Yeni Genel Katalog’da NGC 6779 olarak adlandırılmıştır.

M56’nın bulunması nispeten kolaydır çünkü Albireo, Beta Cygni’den Sulafat Gamma Lyrae’ye kadar olan çizginin kabaca yarısında bulunur. Ünlü bir çifte yıldız olan Albireo, göksel Kuğu’nun gagası ve Kuzey Haç’ın üstünü işaret ederken, Sulaphat, Çalgı’da aydınlık Vega’nın karşısında yer almaktadır.

Kümeyi dürbünle bulmak zor olabilir, çünkü oldukça sönüktür ve parlak bir çekirdeği yoktur. Büyük dürbünlerde bulanık bir yama veya odak dışı bir yıldız gibi görünür. Yıldızlarını ayırdetmek isteyen birinin 8 inç veya daha büyük bir teleskopa ihtiyacı vardır.

4 inçlik teleskoplar yuvarlak bir ışık topu gösterir, ancak fazla ayrıntı göstermez. Görsel olarak, gözlemciler kümenin merkezi bölgesini, çapı yaklaşık 3 dakika olarak görebilirler. M56’yı gözlemlemek için yılın en iyi zamanı yaz aylarıdır.

Slooh.com çekimim M56

M56, yaklaşık 84 ışık yılı bir doğrusal çapa karşılık gelen 8,8 yay dakikalık bir alanı kaplar. Güneş’in yaklaşık 230.000 katı bir kütleye sahiptir. Tahmini M56 yaşı ise 13,7 milyar yıldır.

Küme, Güneş’in sahip olduğu metal maddelerinin sadece yüzde 1’ine veya hidrojen ve helyumdan daha ağır elementler açısından da zenginliğe sahiptir. Genel spektral tipi F5’tir. Küme saniyede 145 km ile bize yaklaşıyor.

M56’daki en parlak yıldızlar 13 kadir parlaklıkta ve en parlak 25 yıldızının ortalama görsel parlaklığı 15.31 kadirdir. Kümenin, yaklaşık bir düzine değişken yıldız içerdiği bilinmektedir.

M56, Samanyolu boyunca geriye doğru bir yörünge izleyerek yaklaşık 177 km/s hızda hareket eder ve galaktik merkezden yaklaşık 31.000 ila 32.000 ışık yılı uzakta ve düzlemden 4.800 ışık yılı daha yüksektedir.

M56’nın özellikleri, Samanyolu’nun bir cüce gökadayı dağıttığı zaman bu kümelenmenin gökadamızın bir parçası haline geldiğini gösteriyor. Küçük galaksinin çekirdeğinin, güney takımyıldızı Centaurus’ta bulunan ünlü küresel küme Omega Centauri olarak hayatta kaldığına inanılıyor.

M56 ve M57’nin konumu

M56, Çalgı’da bulunan diğer Messier objesi ünlü Ring Bulutsusu M57 ile kıyaslandığında nispeten yakın bir konumdadır.

Küme 19 Ocak 1779’da Charles Messier tarafından keşfedildi. Şunları not etti:

“Yıldızsız bulutsular, çok az ışıklı; M. Messier, 1779 kuyruklu yıldızını 19 Ocak’ta bulduğu gün keşfetti. 23’te, Flamsteed’e göre, 2 Cygni yıldızıyla karşılaştırarak konumunu belirledi: Samanyolu’nun yanında; ve buna yakın 10 parlaklığında bir yıldızdır. M. Messier, 1779 kuyrukluyıldızının grafiğini bildirdi.”

William Herschel, 1784’de M56’yı yıldızlarına ayırarak inceleyen ilk kişi oldu. Onu, “çapı yaklaşık 4 ya da 5 dakika olan çok sıkıştırılmış küçük yıldızların küresel bir kümesi” olarak nitelendirdi.

John Herschel, nesneyi 1825’te h 2036 olarak katalogladı ve daha sonra genel kataloğuna GC 4485 olarak ekledi ve onu “küresel bir küme; parlak; büyük; düzensiz yuvarlak; yavaş yavaş ortaya doğru sıkıştırılmış; iyi çözülmüş; 11 ila 14 kadir parlaklığındaki yıldızlar” olarak notlarına ekledi.

Wiliam Henry Smyth kümeyi 1835 Temmuz’unda gözlemledi ve aşağıdakileri kaydetti:

“Çalgı’nın çerçevesinin doğu esprisi ve Kuğu’nun başının esprisi arasında görkemli bir alanda bulunan küresel bir küme: Beta-Lyrae’den 5 1/4 derece uzaklıkta güney doğuya doğru Beta-Cygni’den 3 1/2 derece ileridedir. Bu nesne ilk olarak 1778 yılında M. Messier tarafından tescil edildi ve kusurlu araçlarından, yıldızsız bir zayıf ışık bulutsusu olarak tanımlandı.

Gözlem Bilgileri

ObjeYıldız Kümesi
TipiKüresel
TakımyıldızıÇalgı – Lyra
En İyi Gözlem AyıTemmuz
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık19s 16d 35.57s
Dik Açıklık+30°11’00.5”
Uzaklığı:32,900 ışık yılı (10,100 parsek)
Yaşı:13.7 milyar yıl
Yıldız Sayısı80,000
Görünür Parlaklığı+8.3
Görünür Boyutu8′.8
Çapı42 ışık yılı