M53 Küresel Yıldız Kümesi

Parlak küresel küme, dürbünle sönük bir parlaklık olarak görülür. Teleskoplar ise ortaya doğru artan parlaklığı açıkça gösterir. Yüksek büyütme güçleri tek tek yıldızları da göstermeye başlayacaktır. Daha sönük NGC 5053 küresel kümesi ise bu kümenin 1 derece uzağındadır ve her iki küme de düşük güçteki teleskop görüş alanında görülebilir. M53, Dünya’dan 60 bin ışık yılı mesafesiyle en uzak yıldız kümeleri arasındadır.

Bu muazzam ışıltılı kürelere az rastlanmaz. M53 de dahil olmak üzere sadece Samanyolu’nda bunlardan 150’nin küresel küme bulunuyor. Bu, diğer birçokları gibi galaksinin dış kenarlarında bulunur. Göreceli olarak yaygın olmalarına rağmen, ünlü astronom William Herschel, şiirsel bir yapısı olmadığı halde küresel kümeyi “göklerde gördüğümü en güzel nesnelerden biri” olarak tanımlamıştı. Sebebini anlamak zor değil.
Buradaki görüş alanı, yaklaşık 3.4 yay dakika genişliktedir. Fotoğraf: ESA / Hubble ve NASA

Bu binlerce parlak yıldız, Hubble’ın görüntüsüyle kristal berraklığında yakalanan küresel küme M53’ü oluşturuyor. Çekim gücü ile sıkıca bağlanan küme, kabaca küreseldir ve merkeze doğru yoğunlaşır. Bu görüntü, ışığın görünür ve kızılötesi dalga boylarında çekilmiş çoklu görüntülerin bir bileşimidir.

Alman astronom Johann Elert Bode tarafından 1775 yılında keşfedilen M53, en iyi Mayıs ayında gözlenebilen, 8,3 kadir parlaklığa sahiptir ve Coma Berenices – Berenis’in Saçı takımyıldızında yer alır.

Küresel kümeler açık kümelerden çok daha yaşlı ve büyüktür, bu nedenle genellikle daha yaşlı, kırmızı ve daha az yaşlı, mavi yıldız içermeleri beklenir. Ancak M53, sıra dışı mavi başıboş adı verilen yıldız türü sayısında gökbilimcileri şaşırttı. Küresel bir kümedeki tüm yıldızların aynı anda oluşması beklenir, bu nedenle kabaca aynı yaşta olmaları beklenir. Ancak mavi başıboşlar olması gerekenden daha parlak ve daha genç görünüyor. Kesin doğası gizemli kalmasına rağmen, bu olağandışı nesneler muhtemelen M53 gibi küresel kümelerin kalabalık merkezlerindeki yıldızlar arasında yakın karşılaşmalar, muhtemelen çarpışmalar sonucu oluşur.

Messier 53, gökyüzündeki dördüncü en parlak yıldız olan Arcturus ile aynı bölgede olduğu için bulmak oldukça kolaydır. Büyük Kepçe kolundaki üç parlak yıldızının oluşturduğu çizgiyi takip ederek Arcturus kolayca bulunabilir. Arcturus, hayali çizgide görünen ilk parlak yıldızdır.

M53, turuncu devin 15 derece batısında yer alır. Berenis’in Saçı’nın doğusunda, takım yıldızının en altındaki 4.32 kadir parlaklığındaki Diadem, Alpha Comae Berenices yıldızının 1 derece kuzey doğusunda bulunabilir.

Diadem, Arcturus’tan Muphrid, Eta Boötis üzerinden batıya doğru yaklaşık 11 derece çizilmiş bir çizgiyi takip ederek bulunabilir.

Küçük teleskoplar, büyük bir parlak çekirdeğe sahip, hafif oval biçimli puslu bir yama ortaya çıkarırken, daha büyük aletler kümenin dış bölgelerini yıldızlara dönüştürür. Yıldızları çözmek için en azından orta büyüklükte bir teleskop gerekir ve kümenin dış halesinin tam çapını görmek için önemli ölçüde daha büyük teleskoplar gerekir. M53’ü gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Mart, Nisan ve Mayıs aylarındadır.

M53, galaktik merkezden yaklaşık 60.000 ışık yılı uzaklıktadır. Kabaca güneş sistemiyle de aynı mesafede olduğundan en uzaktaki küresellerden biridir. Aynı zamanda bilinen en kuzey küresel kümesidir. Merkezi çekirdeğinin görünür olduğu anlamına gelen V tipi bir yoğunluk sınıfındadır, ancak I ila IV sınıflandırma grubuna göre daha fazla yayıldığı ve daha az yoğundur. Genel spektral tipi F6’dır.

M53’ün konumu

Küme, yaklaşık 220 ışık yılı uzamsal çapına tekabül eden 13 yay dakikalık görünen gökyüzü alanını kaplar ve 112 km/s hız ile bize yaklaşmaktadır. Kümenin parlak, kompakt merkezi bölgesi çapı yaklaşık 2 yay dakikadır.

M53, en az 500.000 yıldız içerir. Kümedeki yıldızlar, helyumdan daha ağır olan çok az miktarda element içerdiklerinden ve küresel bir kümede bulunan yıldızlar için dahi metalik ortalamasının altında olduğundan metal açısından fakir kabul edilir. Tahmini yaşı 12,67 milyar yıldır.

Küme, 47’si RR Lyrae değişkenleri olarak sınıflandırılan en az 67 değişken yıldız içerir. Bunlar galaktik mesafeleri ölçmek için sıklıkla standart mum ışığı gibi kullanılan, A tipi spektral periyodik değişken yıldızlarıdır.

Gökbilimciler kümede ayrıca, bir milisaniyelik bir pulsar ve yaklaşık 200 mavi başıbozuk bulmuşlardır. Mavi başıbozuklar, diğer yıldızlarla etkileşim ve çarpışmalar sonucu çok daha genç, daha mavi ve daha parlak görünen eski yıldızlardır.

M53 @Slooh çekimim

M53, bir başka küresel küme, NGC 5053’ün yanında bulunmaktadır. NGC 5053, oldukça soluktur, daha gevşek ve daha az kalabalıktır ve M53 ile aynı görüşte fakat sadece doğuda bir derece kadar uzağında görülebilir.

Aslında bize M53’ten biraz daha yakın olan soluk renkli küme, yaklaşık sadece 3.500 yıldız içeriyor ve 8 inçlik teleskoplarda bir ışık parçası olarak görülebiliyor.

M53, 3 Şubat 1775’te Alman astronom Johann Elert Bode tarafından keşfedildi. Nesneyi ‘oldukça göze çarpan bir bulutsu’ olarak nitelendiren Bode:

“3 Şubat 1775’te, sabahın erken saatlerinde, başak’ın Kuzey kanadında Epsilon veya Vindemiatrix’in kuzeyinde, 42. koma Berenices yıldızının yaklaşık 1° doğusunda, teleskopla oldukça canlı ve yuvarlak şekilli görünen bir bulutsu keşfettim. 11. şekil pozisyonunu 42. yıldız ile ilişkili gösterir ve gökyüzü çizimlerinde görünmeyen bazı küçük yıldızların arasında çeşitli ayrımları ölçülür.”

Fotoğraf: Ole Nielsen

Charles Messier, 26 Şubat 1777’de kümeyi bağımsız olarak keşfetti ve aşağıdaki açıklamayı yaptı:

“Flamsteed göre, Koma Berenices’ın biraz yakınında ve aşağısında, takımyıldızın 42. yıldızının biraz uzağında, yıldızı olmayan bir bulutsu keşfetti. Bu bulutsu yuvarlak ve göze çarpıyor. 1779 kuyruklu yıldızı bu nebula ile doğrudan karşılaştırıldı ve M. Messier, 1779 için Akademinin kitabına dahil edilecek olan kuyruklu yıldız grafiğinde bildirdi. 13 Nisan 1781’de tekrar gözlemlendi: Lepus’un altındaki bulutsuyu andırıyor [Messier 79].”

William Herschel kümeyi daha büyük bir teleskopla gözlemledi ve onun bireysel yıldızlarını ilk kez çözdü. Kümeyi Messier 10’a benzer şekilde buldu. Herschel şunları kaydetti:

“Çok yakın yıldızlı bir küme; gökyüzünde gördüğümü hatırladığım en güzel nesnelerden biri. Küme, küçük yıldızlardan oluşan sağlam bir top şeklinde görünür, oldukça hafif bir ateş topu kadar sıkışık, onu çevreleyen çok sayıda gevşek yıldız var ve genel kütlede belirgin bir şekilde görünüyorlar.”

John Herschel, 6 Mayıs 1826’da kümeyi gözlemledi ve “en güzel şekilde yüksek oranda sıkıştırılmış küme” olarak nitelendirdi. “Yıldızlar çok küçük, 12 ila 20m; dağınık yıldızlarla önemli bir mesafeye dağılmış; düzensiz yuvarlak, ancak küresel değil. Merkezde bir ışık topu kadar oluyor; oldukça eşit yoğunluğa sahip yuvarlak bir kütleyi gösterir” diye yazdı.

Herschel, M53’ü h 1558 olarak katalogladı ve daha sonra genel kataloğa GC 3453 olarak ekledi.

Gözlem Bilgileri

ObjeYıldız Kümesi
TipiKüresel
TakımyıldızıBerenice’nin Saçı
En İyi Gözlem AyıMart, Nisan, Mayıs
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık13s 12d 55.25s
Dik Açıklık+18°10’05.4”
Uzaklığı:58,000 ışık yılı (18,000 parsek)
Yaşı:12.67 milyar yıl
Yıldız Sayısı>500,000
Görünür Parlaklığı+8.33
Görünür Boyutu13′
Çapı110 ışık yılı