Uzayda Bir Nesneyi Bulmak – Yıldız Sıçraması

Astronomiye yeni olanlar açık bir gecede gökyüzüne baktıklarında yüzlerce nokta görürler. Doğal olarak bu bir bilmeceye dönüşür ve insan bu karmaşada aradığı bir objeyi nasıl bulacağını bilemez.

Bunun bir yolu Go-To kundak adını veren bilgisayarlı bir teleskop satın almaktır. O sizi aradığınız cismin ismini veritabanında bulup düğmesine bastığınızda istediğiniz nesneye götürebilir.

Ancak, binlerce yıl boyunca denenmiş ve test edilmiş, gözlemcilerin çıplak gözle göremediğimiz nesneleri bulmak için hala kullandığı çok daha basit bir alternatif var.

Biz buna yıldız sıçraması diyoruz, yani yıldızdan yıldıza atlayarak aranılan objeyi bulma.

Bunu gerçekleştirebilmek için de nispeten parlak yıldızların oluşturduğu tanınabilir şekiller, örneğin takımyıldızlar, asterizmler ve hatta basit geometrik şekilleri kullanırız. Onları daha az belirgin yıldızları, soluk bölgeleri veya ilgilenilen nesneler için ‘atlama’ noktaları olarak kullanabiliriz.

Bir rehber olarak kullanılacak en iyi gece gökyüzü şekli, Büyük Ayı’dır: kuzey yarımkürede yıl boyunca büyüklüğü ve parlaklığı ile gözle rahatça görülebilir. Kutup Yıldızı Polaris’e işaret eden ‘ölçü’ olarak alınabilecek iki yıldızı vardır. Bu iki yıldız arasındaki mesafe 5 kat büyütüldüğünde Polaris Kuzey Kutun yıldızına ulaşılabilir. Yıldız Dünya ekseninin neredeyse tam üstündedir, bu nedenle günün hiç bir saati hareket etmez ve hangi tarafın kuzeyde olduğunu gösterir.

Rehber alınacak yıldızlar Büyük Ayı ve Kraliçe’de olduğu gibi başka tek bir takımyıldızından oluşabilir, ancak diğerleri başka birkaç yıldıza da uzayabilir.

Örneğin Kış Üçgeni’ni alalım: Avcı, Küçük Köpek ve Büyük Köpek.

Bu son derece yararlı teknik için ihtiyacınız olan tek şey bir yıldız haritası, kırmızı ışık veren fener ve mümkünse bir lazer işaretçisidir. Böylece gece görüşünüzden ödün vermeden dışarıda yazıları okuyabilir ve objeler arasındaki açıları da bir şekilde ölçebilirsiniz.

El İle Ölçü Almak

Bu sonuncusu için doğa bize ilkel bir açı ölçeri sağladığı için şanslıyız: uzanmış kolunuzun ucundaki el, şekildeki şemada gösterildiği gibi 1° ile 25° arasında değişen açıları kolay bir şekilde hesaplamamızı sağlar.

Yıldız grafiğine bir alternatif de, size gökyüzünü herhangi bir tarih ve saat için gösterebilen bir plan küredir.

Eğer bir gökyüzü haritanız varsa, saat halkasındaki saati tarih halkasındaki güne ayarlayın ve size yukarıdaki gökyüzünü gösterecektir.

Desen Aramak

Uygulamanız gereken şey, yıldız haritanızın ölçeğini gökyüzünün ölçeğiyle ilişkilendirmektir.

Mevsimlik haritaları Skymaps sitesinden indirebilirsiniz.

Gökyüzünde bir takımyıldız veya asterizm bulun ve ardından aynı grubu haritanızda bulun: Gökyüzünde ne kadar büyük göründüğüne şaşıracaksınız!

Şimdi çizelgenizdeki diğer önemli yıldız gruplarını arayın ve göreceli ölçekleri aklınızda tutmaya çalışırken onları gökyüzünde bulun. Ters çevir ve tekrarla.

Buna zaman ayırın: gözlem kariyerinizin geri kalanında size iyi hizmet edecek sağlam bir temel oluşturmuş olacaksınız.

Yıldız atlamanın anahtarı doğru yön ve mesafeleri tahmin etmektir.

Yol tarifleri için, hedef nesnenize yaklaşık olarak uyan parlak yıldız çiftleri kullanın.

Mesela benim M44 ve M47 için kullandığım yıldız sıçrama şekillerim şunlardı:

Eğer böyle bir yıldız yoksa, yıldızların çizgilerinden açıları tahmin edebiliriz.

İstediğimiz mesafeleri, parlak yıldızlar arasındaki mesafelerle karşılaştırabiliriz. Dürbün açıları mesafe ölçmede büyük bir kolaylık sağlar. Baktığınız yıldızdan itibaren aşağıdaki ölçüleri kullanarak yönünü doğru belirlediğiniz bir diğer yıldıza açılarını öğrenerek ulaşabilirsiniz:
7X35 – 8°
8X40/42 – 7°
10X50 – 6°
15X70 – 4.5°

Bu becerileri dürbünlere veya teleskop buluculara aktarırken, görüş açısını tahmin etmek için kullanabildiğiniz için görüş alanının açısal çapını bildiğinizden emin olun.

Alternatif olarak, bir yıldızdan açısal mesafeyi biliyorsak, bu mesafeleri tahmin etmek için ellerimizi kullanabiliriz.

Burada önerilen yıldız sıçramalarıyla başlayın, sonra kendinize ait bir şeyler tasarlayın.

Biraz pratikle kafa karışıklığınız geçecek, gökyüzünü rahatça gezinecek tanıdık bir oyun alanı haline getireceksiniz.

İşte size bir kaç oyun alıştırması;

Yıldız sıçramaları alıştırmaları

Kuzey kutup yıldızını bulmak astronominin neredeyse temel yeteceği gibidir. Büyük Ayı asterizmini görüyorsanız, sadece alt uçtaki Merak ve Alfa (α) Ursae Majoris) i kullanarak direkt olarak kutup yıldızı Polaris’e ulaşırız.

Eğer Büyük Ayı görünmüyorsa, Kraliçe takımyıldızının W şeklinin geniş açılı ‘V’ sini kullanın ve V açısını üçe bölüp ilk parçasından hareket ederek de bulabilirsiniz.

İkinci alıştırmamız ise biraz daha uzun.

Sirius ve Betelgeuse’un eşkenar bir üçgenin temeli olduğunu düşünün. Tepede ise üçüncü yıldız olarak Küçük Köpek takım yıldızının en parlak yıldızı Procyon bulunacaktır. (Şekildeki ‘Kış Üçgeni’ olarak da bilinen çizgi çizgi üçgen)

Sirius’tan başlayın ve Theta (θ) Canis Majoris yıldızını bulacağınız Procyon’a doğru 5° bakın. Procyon’dan kuzey batıya doğru 10°ye ilerleyip Betelgeuse’u bulup tekrar Sirius’a dönüp üçgeni tamamlayabilirsiniz.

Bir diğer alıştırmamızda ise yine Kış Üçgeni asterizminin bir parçası olan Sirius’dan Betelgeuse’a yaklaşık 20 ° kuzey batıya ilerleyin. Betelgeuse’dan güneye doğru indiğimizde Avcı takımyıldızının üç yıldızlı kemerine ulaşacağız. Bu kemer doğrultusunda kuzey batıya doğru 22 ° devam ettiğimiz zaman Boğa takım yıldızının parlak turuncu yıldızı Aldebaran’a ulaşmış olacaksınız.

Burası, Hyades açık kümesidir. Şimdi 14 ° daha uzatın ve Pleiades yani Ülker veya başka bir deyişle Yedi Kız Kardeş yıldız kümesine ulaşmış olacaksınız.

Artık başlangıç için yeterli tecrübeye ulaştınız, bundan sonra istediğiniz yıldıza erişmeniz hiç de zor değil. Daha çok alıştırma ile üstesinden gelebilirsiniz.

SkyAtNight sitesinden faydalanılarak yazılmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.