M49 Eliptik Galaksi

Virgo kümesinin merkezinin yakınlarında parlak eliptik bir gökadadır. En iyi teleskopla görülür. Parlak çekirdeğinin etrafını yaygın soluk hale çevirir. Bu eliptik hale diğerlerinden farklı olarak dairesel değildir. Doğusunda 12.5 kadir parlaklığı ile çok sönük bir yıldız bulunur ki bu da çok estetik bir görüntü yaratır. M49 aşırı sıcak bir gaz katmanıyla çevrilidir. Öyle ki bu gaz katmanının sıcaklığı 10 milyon santigratları bulabilir. Bunun neticesi olarak da çok büyük rakamlarda x ışını yayar.

Eliptik galaksi M49, 1771’de Charles Messier tarafından keşfedildi. Başak – Virgo Gökadaları Kümesi’nde keşfedilen ilk nesne değildi, aynı zamanda Samanyolu Yerel Grubu’nun dışında tespit edilen ilk eliptik gökadaydı. İyi tanımlanmış yapıları ve pitoresk sarmal kolları olan sarmal gökadaların aksine, eliptik gökadalar, çok az yapıları ile fazla özellikleri yoktur. Eliptik galaksilerdeki yıldızlar genellikle spiral gökadalardan çok daha eskidir. Ayrıca M49, yaklaşık 6.000 civarı yıldız kümesi içermesi yüzünden kümeler açısından zengin bir koleksiyona sahiptir.

M49
Fotoğraf: NASA, ESA, STScI and J. Blakeslee (Dominion Astrofizik Gözlemevi)

M49’un bu Hubble görüntüsü, kızılötesi dalga boylarındaki gözlemler kullanılarak oluşturuldu. Gökadanın çekirdeğinde bulunan X-ışını kaynağı, M49’un süper kütleli bir kara deliğe sahip olduğunun belirtisidir. Bu süper kütleli kara deliğin tahmini kütlesi, güneşimizin kütlesinin yaklaşık 565 milyon katıdır.

M49, Başak takımyıldızında Dünya’dan 60 milyon ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. 9.4 kadir belirgin bir parlaklığa sahiptir ve bir çift dürbün kullanılarak gözlenebiliyor. Gökadayı gözlemlemek için en iyi zaman ise Mayıs ayıdır.

M49, sarı bir dev olan ve görsel 2.8 kadir parlaklığındaki Vindemiatrix – Epsilon Virginis yıldızının 4.1 derece batı-güneybatısında bulunabilir. Vindemiatrix, Başak’taki en parlak üçüncü yıldızdır. Galaksiyi gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Mart, Nisan ve Mayıs aylarındadır.

M49’un yeri

İyi koşullarda, M49 büyük 15 x 70 dürbünde puslu bir ışık yaması gibi görünürken, 4 inçlik teleskoplar galaksinin parlak çekirdeğini ortaya koyuyor. 8 inç ve daha büyük teleskoplar hem parlak merkezini hem de büyük halesini gösterir. Bununla birlikte, galaksi çoğunlukla özelliksiz görünür ve daha büyük araçlarda bile çözülemez.

M49, Başak – Virgo Gökadaları Kümesi üyelerinden biridir. Kabaca, Vindemiatrix ile komşu takımyıldız Leo’daki en parlak üçüncü yıldız olan Denebola arasındaki bölgede bulunur. Başak Kümesinin merkezi, iki yıldızı birbirine bağlayan hayali çizgi boyunca konumlandırılmıştır ve M49 kümenin merkezinin yaklaşık 5 derece güneyinde görülebilir.

M49, keşfedilen ilk Başak Kümesi üyesiydi ve bu gruptaki en parlak gökadaydı. Başak Kümesi, Dünya’dan yaklaşık 54 milyon ışık yılı merkezli büyük bir gökada kümesidir. Büyüklüğü yaklaşık 157.000 ışık yılı olan M49, kümenin dev eliptik gökadalarından biridir. Hem Samanyolu (100.000 ışık yılı) hem de Andromeda Gökadasından (140.000 ışık yılı) daha büyüktür. Gökada’da en az 200 milyar yıldız var. Bizden yaklaşık 981 km/s hızla geri çekiliyor.

Yerel Grup dışında M83’ten hemen sonra keşfedilen ikinci galaksiydi. Güney Fırıldak Gökadası olarak da bilinen M83, 1752’de Fransız gökbilimci Nicolas Louis de Lacaille tarafından keşfedildi. M49, gökadaların herhangi birinden daha aydınlıktı. Dünya’ya daha yakın bulunuyor.

M49 Fotoğraf: Hubble Uzay Teleskobu

M49 merkezinde kendinin bulunduğu, küçük bir gökada grubu olan Başak B alt kümesine aittir. Bir başka büyük altküme de, merkezinde M87’nin bulunduğu, büyük Başak A kümesidir. Bu ikisine ek olarak, Başak Kümesinde başka birkaç altöbek daha vardır. Bunlar M86, M60 ve NGC 4216 gökadalarında merkezlenir. Başak B altkümesi, büyük Başak Kümesinin dinamik merkezinden 4,5 derece uzakta bulunur.

Eliptik bir gökada olan M49, radyo dalga boylarında çok aydınlık olan aktif bir gökada olup, bir radyo gökadası fiziksel formuna sahiptir, ancak gökadanın gerçek radyo emisyonları aslında normal gökadalarınkine benzer.

M49, 5,900 olarak tahmin edilen çok sayıda küresel yıldız kümesi içerir. M49’da tespit edilen küresellerin ortalama yaşı yaklaşık 10 milyar yıldır. Süper eliptik gökada M87 ise, tahmini olarak 13.450 daha büyük küresel küme koleksiyona sahiptir ve M49 ile aynı bölgesinde yer alır.

Foto: tlbeckusa

M49, son yıldız oluşumuna dair herhangi bir kanıt göstermemektedir ve çok sarı görünür, bu demektir ki içindeki yıldızların çoğu Güneş’ten daha yaşlı ve daha kırmızıdır. Bu, buradaki son yıldız oluşumu bölümünün yaklaşık 6 milyar yıl önce gerçekleştiğini gösteriyor.

Gökada çekirdeği bir X ışını kaynağıdır. Bu da bize merkezinde süper kütleli bir kara deliğe sahip olduğunu belirtmektedir. Karadeliğin 565 milyon güneş kütlesi civarında olduğu tahmini yapmaktadır.

Şimdiye kadar galakside yalnızca bir süpernova tespit edildi. Haziran 1969’da keşfedilen SN 1969Q ise 13.0 kadir parlaklığa ulaşmıştır.

M49, yakındaki cüce düzensiz gökada UGC 7636 ile etkileşime girmektedir. Daha küçük gökadadan gelen bir kalıntı, görünür boyuttaki 30 ila 6 kiloparsek boyutuna karşılık gelen 1 ila 5 dakikalık bir alanda uzanmaktadır.

2000’den 2009’a kadar olan dönemde, bilim adamları gökadanın kümelerinden birinde yıldız kütlesinde bir kara delik olduğuna dair güçlü kanıtlar buldular. 2011’de başka bir aday keşfedildi.

M49 @Slooh

M49, 19 Şubat 1771’de Charles Messier tarafından keşfedildi. Messier, kataloğundaki nesnenin aşağıdaki açıklamasını yaptı:

Rho Virginis yıldızının yakınlarında keşfedilen bir bulutsu. Herhangi biri 3.5 metrelik sıradan bir teleskopla [FL] zorlanmadan görebilir. 1779’daki Comet M. Messier ile 22 ve 23 Nisan’daki bu bulutsu ile karşılaştırıldı: Kuyruklu yıldız ve bulutsu aynı ışıktaydı. M. Messier, bu bulutsuyu, aynı yılın 1779 Akademisi kitabında görünen kuyruklu yıldızın yol haritasına göre rapor etti. 10 Nisan 1781’de tekrar görüldü.

M49’u NGC 4472 olarak kataloglayan John Louis Emil Dreyer, nesnenin benzer bir tanımını sundu: “Ortaya doğru çok parlak, büyük, yuvarlak, çok parlak, benekli”.

Halton Arp, M49’u 134 sayılı Tuhaf Gökadalar Kataloğunda “Yakındaki Fragmanlarla Eliptik” olarak tanımladı.

Gözlem Bilgileri

ObjeGökada
TipiEliptik
TakımyıldızıBaşak
En İyi Gözlem AyıMayıs
Neyle Gözlenir?Dürbün
Sağ Açıklık12s 29d 46.7s
Dik Açıklık+08°00’02”
Uzaklığı:55.9 milyon ışık yılı (17.14 megaparsek)
Yıldız Sayısı200 milyar
Görünür Parlaklığı+9.4
Görünür Boyutu10.2′ x 8.3 yay dakika
Çapı157.000 ışık yılı