M41 Açık Yıldız Kümesi

Büyük Köpek – Canis Major takımyıldızıda bulunan yarım derece çapında bir açık yıldız kümesidir. Arı kovanı kümesine (M44) benzer ancak daha küçüğüdür. Kümenin 4 derece kuzeyinde, Türkçe adı Akyıldız olan gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius bulunmaktadır. Aralarında en parlağı 7 kadir olan merkeze yakın kırmızımsı yıldız olmak üzere diğer bir kaç parlak yıldızıyla birlikte gözle görülebilir. Küme en güzel düşük güçte teleskoplarla görülür. Muhtemelen milattan önce 325 yılında Aristotle tarafından fark edilmiştir.

Küçük Arı Kovanı (Little Beehive) olarak da anılan M41, 4.5 kadir parlaklığa sahiptir ve Dünya’dan yaklaşık 2.300 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Yeni Genel Katalog’da NGC 2287 olarak adlandırılmıştır.

Dürbünle bakıldığında aynı görüş alanında, görsel olarak 3,95 kadir parlaklığında, turuncu bir dev olan Nu-2 Canis Majoris, Sirius ile birlikte görülebilir. Küme iki yıldız ile bir üçgen oluşturur. Açık, karanlık bir gökyüzünde, çıplak gözle görülebilirler.

Küme nispeten gevşek dağılımlıdır ve küçük bir teleskopla da çözülebilir. En iyi düşük büyütme oranlarında gözlenir. 10 × 50 dürbün, hafif bir ışık yaması gösterirken, daha büyük dürbünler kümedeki yıldızların bir kısmını ortaya çıkartır. Küçük teleskoplar (4 inç) yaklaşık 50 yıldız gösterirken, 6 inç ve 8 inç teleskoplar çok daha soluk üyeleri gösterirler. M41’i gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Aralık, Ocak ve Şubat aylarındadır.

M41, kabaca dolunay büyüklüğünde, görünür çapı 38 yay dakikalık bir alanı kaplar. Küme, 25 ışık yılı gerçek bir çapa sahiptir. Tahmini yaşı 190 ile 240 milyon arasındadır ve bizden saniyede 23.3 km hızla uzaklaşmaktadır.

Slooh M41 çekimim

Küme, Trumpler tip I, 3, r olarak sınıflandırılmıştır, yani merkezde (I) kuvvetli konsantrasyonla etrafındaki yıldız alanından ayrılır, hem parlak hem de soluk yıldızlardan oluşur (3) ve içerdiği 100 veya daha fazla yıldızla kalabalık nüfusludur (r).

M41, birkaç kırmızı dev ve bir dizi beyaz cüce dahil olmak üzere yaklaşık 100 üye içerir. Dev yıldızların arasında en parlak olanı, kümenin merkezine yakın görüneni, görsel parlaklığı 6,3 kadir olan K3 tipi bir yıldızdır. Turuncu dev, güneşten yaklaşık 700 kat daha parlaktır. M41’deki en sıcak yıldız A0 spektral sınıflamasına sahiptir.

Açık küme Collinder 121, nispeten parlak yıldız olan Menkelb Prior’in (Omicron-1 Canis Majoris) yanında, M41’den sadece yaklaşık 60 ışık yılı uzaktadır. Collinder 121, oldukça soluk bir gruptur, ancak yakınlıklarından dolayı fiziksel olarak M41 ile ilişkili olduğundan şüphelenilmektedir. İki küme 4.6° ile ayrılır.

1654’ten önce İtalyan gökbilimci Giovanni Battista Hodierna tarafından keşfedildi ve muhtemelen MÖ 325 yıllarında Yunan filozofu ve bilim adamı Aristoteles tarafından görüldü. Meteorologica adlı eserinde Aristoteles, kümeyi Sirius’un altında soluk bir kuyruğu olan bir yıldız olarak yazdı:

“… Sabit yıldızların bazılarının kuyrukları var. Ve bunun için, sadece gördüklerini söyleyen Mısırlıların kanıtlarına güvenmemize gerek yok; kendimiz de gözlemledik. Köpek uyluğundaki yıldızlardan birinin kuyruğu vardı, soluk bir şey: eğer dikkatli bakarsanız ışık silik hale gelir, ama daha az hafif bakıldığında daha parlak olur.”

Filozofun, küme, kuyruklu yıldız veya Samanyolu’nun yakınındaki Canky Majoris yıldızının bir bölümünü görüp görmediği kesin değildir.

B7 tipi mavi bir dev olan 12 Canis Majoris, M41 ile aynı görüş çizgisinde yer alır ve kümenin güneydoğu kenarında görülebilir. Yıldız, 668 ışık yılı uzaklıktaki M41’den bize çok daha yakın bir yerde bulunuyor ancak kümenin bir üyesi değildir.

İngiliz gökbilimci John Flamsteed, 1749’daki Fransız gökbilimci Guillaume Le Gentil’deki gibi, 16 Şubat 1702’de açık kümeyi bağımsız olarak keşfetti.

Charles Messier, kümeyi 16 Ocak 1765 tarihinde, “Rho Canis Majoris yakınlarında, Sirius’un altındaki bir yıldız kümesi” olarak tanımladığı kataloğuna ekledi. Eklediği notta “bu küme tek ayaklı sıradan bir teleskopta bulutsu görünen; bir küçük yıldız kümesinden başka bir şey değil” diye yazdı.

John Herschel, nesneyi h 411 olarak katalogladı ve daha sonra M41’i “çok geniş; parlak; biraz sıkıştırılmış; 8 kadir parlaklığında ve sönük yıldız ” olarak yazdı.

Gözlem Bilgileri

Obje:  Yıldız Kümesi
Tipi:  Açık
Takım Yıldızı: Büyük Köpek – Canis Major
En İyi Gözlem Ayı: Aralık, Ocak ve Şubat
Neyle Gözlenir?: Göz/Dürbün
Sağ Açıklık:  06s 46.0d
Dik Açıklık -20°46’
Uzaklığı: 2.300 ışık yılı (710 parsek)
Yaşı:  190 – 240 milyon yıl
Yıldız Sayısı:  100
Görünür parlaklığı:  +4.5
Görünür boyutu:  38′
Çapı:  12.5 ışık yılı