M36 Açık Yıldız Kümesi

Samanyolunun soluk ışığının arasında yer alan Fırıldak adıyla da bilinen güzel bir Arabacı – Auriga takımyıldızında bulunan bir açık yıldız kümesidir. Silik arka plandaki sönük yıldızlar arasında bir düzineden fazla parlak üye yıldız bulundurur. Araları açık olan bu yıldız kümesinin sınırlarını belirlemek oldukça zordur.

Slooh’dan çektiğim M36 fotoğrafı

Dürbünle bakıldığında M38 ve M37 ile aynı görüş açısı içerisinde bulunurlar. Messier’in kataloğundaki soluk açık kümelerden biridir, ancak dürbün ve küçük teleskoplarda kolayca görülebilir. Dürbünler hafif, bulanık bir ışık yaması olarak gösterirken ve düşük veya orta güçte küçük teleskoplar, küme içindeki X şeklinde düzenlenmiş düzinelerce parlak yıldızın hemen ortaya çıkarırlar. 6 inçlik teleskoplar yaklaşık 25 yıldızı çözerken, 12 inçlik cihazlar küme boyunca yer alan tüm yıldızları ortaya çıkarır.

M36, 14 ışık yılı doğrusal mesafeye karşılık gelen 12 yay dakikalık bir gök alanını kaplar. Küme 6.3 kadir iken, en parlak olanları 9 kadir parlaklığa sahiptir ve B2 yıldız sınıfındadırlar. En parlak yıldız Güneş’ten 360 kat daha parlaktır.

Küme Dünya’dan 4,100 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor ve 30 milyon yaşında olmasına rağmen oldukça gençtir. İçinde hiç kırmızı dev barındırmaz. Yeni Genel Katalog’da NGC 1960 olarak adlandırılmıştır.

Fırıldak Kümesi en az 60 yıldız içerir ve Boğa takımyıldızındaki daha ünlü Pleiades – 7 Kız Kardeş kümesine (M45) benzerlik gösterir. İki küme hemen hemen aynı fiziksel boyuta sahiptir. Bununla birlikte M36, Messier tarafından kataloglanan en uzak açık kümelerden biridir ve 7 Kız Kardeş’den yaklaşık 10 kat daha uzaktır.

M36'nın yeri. Dürbünle M38 ve M37 ile aynı görüş açısında bulunur.
M36’nın yeri

Küme Boğa takımyıldızındaki Alnath (El Nath) ‘den Auriga takımyıldızındaki Menkalinan’ a çizilen bir çizgiyi izleyerek bulunabilir. Göğün Arabacısı Auriga’nın bulunması kolaydır, çünkü en parlak yıldızları Gemini’nin kuzeybatısında, Boğa ve 7 Kız Kardeş kümesinin kuzeydoğusunda ve Orion’un hemen üzerinde bir pentagon oluşturur. Boğa bölgesindeki en parlak ikinci yıldız olan Alnath, pentagon asterizminin dar ucunda görülür. Menkalinan, kuzey göksel yarım küredeki en parlak üçüncü yıldız olan Capella’nın 7.5 derece doğusunda yer almaktadır.

M36’yı gözlemlemek için yılın en iyi zamanı Arabacı takımyıldızının gece gökyüzünde öne çıktığı kış aylarıdır.

Küme, Trumpler tip I, 3, m olarak sınıflandırılmıştır. Burada ‘I’ güçlü merkez yoğunluğunu, ‘3’ hem parlak hem de soluk yıldızlardan oluştuğunu ve ‘m’ ifadesiyle de içerdiği 50 ila 100 yıldızıyla, orta derecede zengin bir küme olduğunu gösterir.

M36, Arabacı takımyıldızında Messier tarafından kaydedilen üç parlak yıldız kümesinden biridir. Diğer ikisi (M37 ve M38) M36 takımyıldızının güney kesiminde yer almaktadır. Üç kümenin de hem alan olarak en küçüğü ve az üyesiyle en küçüğüdür.

Messier 36. Foto: Wikisky

Küme, İtalyan astronom Giovanni Battista Hodierna tarafından 1654’ten önce keşfedildi. Guillaume Le Gentil ise M36 ve M38’i bağımsız olarak 1749’da buldu.

Charles Messier kümeyi 2 Eylül 1764’te katalogladı. İlk Messier kataloğunda yazdığı şey şuydu:

“2 – 3 Eylül 1764 gecesi, Auriga’daki bir yıldız kümesinin konumunu, bu takımyıldızın yıldızı Phi’nin yanında belirledim. Sıradan [achromatic olmayan] 3 ayak ve bir buçuk refrakter ile, bu küçük yıldızları ayırt etmek zor; fakat daha güçlü bir enstrüman kullanan biri onları çok iyi görür; aralarında herhangi bir bulutsu içermezler: uzantıları yaklaşık 9 yay dakikadır. Bu kümenin ortasını Phi Aurigae yıldızı ile karşılaştırdım ve konumunu belirledim; sağaçığı 80d 11 ″ 42 ″ idi ve dikaçığı 34d 8 ′ 6 ″ kuzeydi.”

Foto Wikisky

William Herschel, kümeyi Ekim 1794’te 7 metrelik bir reflektörle gözlemledi ve “çok küçük yıldızlarla dolu küçük bir yıldız kümesi” olarak niteledi. Oğlu John Herschel, M36’yı h. 358 olarak katalogladı ve “iri taneleri ile doldurduğu alanda çok hoş görülen, ortada parlak bir yıldızın bulunduğu küme” olarak not etti.

John Herschel daha sonra kümeyi GC 116 olarak Genel Katalog’a dahil etti ve şunları yazdı; “küme, parlak; çok geniş; çok zengin; biraz sıkıştırılmış; dağınık 9 ve 11 kadir parlaklığındaki yıldızlar” olarak yazdı.

Gözlem Bilgileri

Obje:  Yıldız Kümesi
Tipi:  Açık
Takım Yıldızı: Arabacı
En İyi Gözlem Ayı: Kış ayları
Neyle Gözlenir?: Dürbün
Sağ Açıklık:  05s 36d 12s
Dik Açıklık +34°08’04”
Uzaklığı: 4,100 ışık yılı (1,300 parsek)
Yaşı:  25 milyon yıl
Yıldız Sayısı:  >60
Görünür parlaklığı:  +6.3
Görünür boyutu:  12′
Çapı:  14 ışık yılı